+-Recent Topics

Chụp Ǵ Post Đó. by Phương Vy
Today at 07:18:17 pm

T́nh Khúc Chiều Mưa - Song Ca by lạc
Today at 07:00:23 pm

Nghĩ ǵ viết đó by anatta
Today at 06:30:20 pm

Sự T́m Kiếm by anatta
Today at 06:21:40 pm

BIỂN HỒNG TRẦN !!! by huudangdo
Today at 06:01:10 pm

Phong Vũ Hiên by huudangdo
Today at 05:46:05 pm

Những mẩu truyện vui by Tàn Đông
Today at 03:58:58 pm

THƠ VUI : ƯỚC G̀ by huudangdo
Today at 02:31:45 pm

Hmm.... Những chuyến bay đêm.... by hiền
Today at 02:16:03 pm

Thơ - HuuDangDo by huudangdo
Today at 02:02:47 pm

Sớm mai thức giấc... by ngap_ruoi
Today at 10:21:42 am

Góc tí tẹo của cả nhà by Huong Que
Today at 08:43:52 am

Lỗi tại mùa thu - Gởi anh Quy by NinhVan
Today at 08:26:55 am

THƠ TRANH !!! by huudangdo
September 20, 2019, 11:32:00 pm

Natural State -- Tánh Tự nhiên by huudangdo
September 20, 2019, 08:43:19 pm

Thế nào là sống đẹp ? by RungHoang
September 20, 2019, 07:42:20 pm

Thơ - Tàn Đông by Tàn Đông
September 20, 2019, 06:15:54 pm

LỤC BÁT T̀NH YÊU !!! by huudangdo
September 20, 2019, 05:37:15 pm

Welcome Tàn Đông đến với LSV! by huudangdo
September 20, 2019, 05:31:24 pm

Trầm khúc by lạc
September 20, 2019, 05:16:58 pm

Em Đi Trên Cỏ Non - Song Ca by anatta
September 20, 2019, 04:37:05 pm

Lớp vỡ ... tim PS by ngap_ruoi
September 20, 2019, 03:49:33 pm

CHỜ-HẾT by Phương Vy
September 20, 2019, 12:46:26 pm

Thơ - Tàn Thu by Tàn Thu
September 20, 2019, 12:23:25 pm

Bộ sưu tập mới về bướm trên đảo Phú Quốc by Tàn Thu
September 20, 2019, 12:13:21 pm

Ăn ǵ post đó by hiền
September 20, 2019, 10:39:09 am

Thơ Ninh Vân by NinhVan
September 20, 2019, 01:11:20 am

Nỗi Đau Muộn Màng by ngap_ruoi
September 19, 2019, 05:17:04 pm

Trắc Nghiệm Tiếp ... by Crush
September 19, 2019, 04:47:34 pm

Trong Cái Thấy Chỉ Là Cái Thấy by ngap_ruoi
September 18, 2019, 11:02:37 pm

Author Topic: Sự T́m Kiếm  (Read 440 times)

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Sự T́m Kiếm
« on: March 14, 2019, 01:39:45 pm »
Ư nghĩa về Sự Chết - Đau khổ - Thời gian

J. Krishnamurti
Nguyễn Minh Tâm & Đào Hữu Nghĩa dịch


1. Sự Tự do của Tâm thức


Buổi hôm nay tôi muốn mở đầu câu chuyện là lưu ư các ngài về chỗ quan trọng phi thường của sự tự do. Phần đông chúng ta không muốn tự do. Có thể có gia đ́nh, có những trách nhiệm, có những bổn phận, và cuộc sống của ta đều gồm toàn những điều đó. Những luật lệ xă hội, những phép tắc luân lư đă phủ vây đời sống chúng ta. Chúng ta gánh nặng biết bao khó khăn thường nhật cũng những vấn đề của ta, và nếu có t́m được chút an ủi nào, phương cách nào để tránh được những xung chướng và những khổ năo ấy th́ ta đă lấy làm tự măn một cách quá dễ dăi rồi. Phần đông chúng ta không hề muốn được tự do ǵ cả. Đối với tôi, dù cách nào, lối nào, chiều độ nào đi nữa, dường như một trong những điều cốt yếu của cuộc sống là phải khám phá làm sao cho ḿnh được hoàn toàn tự do, được tự do trọn vẹn. Nhưng có cách nào làm tâm thức con người – đă bị qui định trước quá nặng nề, đă bị trói buộc lệ thuộc quá chặt chẽ vào những công việc hằng ngày, đă bị chất đầu, quá đầy những nỗi sợ hăi xao xuyến, đă quá đỗi hoang mang về tương lai và quá đỗi thuỷ chung như nhứt trong việc cầu an – có thể nào tâm thức như vậy mà phát khởi được nơi chính nó một cuộc chuyển hoá tận căn đế, một cuộc chuyển hoá chỉ có thể phát sinh từ sự tự do triệt để mà thôi chăng?

Tôi thiết tưởng mỗi người trong chúng ta nên lưu tâm thật sự vào vấn đề ấy, ít ra là trong khi nghe những buổi nói chuyện này. Chúng ta phải t́m xem, không phải chỉ ở mặt ngôn từ, mà phải đào sâu ư nghĩa của chúng để nhập sâu vào tự thể ḿnh, t́m xem coi chúng ta thực sự có thể được tự do hay không. Không tự do th́ không thể nào thấy rơ được đâu là chân lư và đâu là sai lầm. Không tự do th́ cuộc sống không có chiều sâu; không tự do th́ chúng ta chịu nô lệ tất cả mọi ảnh hưởng, mọi áp lực xă hội, và vô số những yêu sách thúc bách cứ dồn dập liên miên vào chúng ta.

Trên cương vị cá thể, có thể nào chúng ta thực sự thâm nhập tự thể, có thể nào chúng ta quyết liệt đào sâu tự thể để t́m hiểu xem mỗi người chúng ta có thể thực sự được hoàn toàn tự do toàn triệt chăng? Chỉ có cuộc thay đổi nơi chúng là khi nào chúng ta được tự do thôi, điều ấy vốn dĩ nhiên rồi. Và chúng ta phải thay đổi: không phải thay đổi hời hợt phơn phớt, không phải thay đổi bằng cách ngắt tỉa đôi chút đây đó, mà bằng cách phát dậy một cuộc chuyển hoá tận căn để ngay trong cơ cấu của tư tưởng và của tâm thần chúng ta. Thế nên tôi thiết tưởng rằng điều tối trọng là nói về sự thay đổi, là thảo luận vấn đề này và t́m xem mỗi người chúng ta có thể thâm nhập được vấn đề này đến mức độ nào.

Các ngài biết tôi hiểu ư nghĩa của sự thay đổi là thế nào chăng? Thay đổi là tư duy một cách hoàn toàn khác hẳn thường lệ, là khai mở một tâm thái trong đó tuyệt chẳng có xao xuyến âu lo trong bất cứ lúc nào, chẳng có mảy may ǵ xung chướng, chẳng có mảy may ǵ phấn đấu để chứng đạt chi cả, để cho ḿnh là – hay trở nên – một cái ǵ đó. Đó là xa ĺa dứt khoát mọi sợ hăi. Và để nhận hiểu thế nào là thoát ly mọi sợ hăi, tôi thiết tưởng cần phải nhận hiểu cốt chỉ của những tương giao giữa những sư và những đệ tử như thế nào, và do đó, thấy ra được ư nghĩa của sự t́m học.

Thế thường, chúng ta t́m học bằng cách nghiêm tầm, qua sách vở, qua kinh nghiệm hay bằng cách nhờ một người nào dạy dỗ. Đó là những cách thói thường để ta t́m học. Ta phú thác cho kư ức những ǵ nên làm và những ǵ không nên làm, những ǵ nên suy tưởng và những ǵ không nên suy tưởng, phải cảm nhận thế nào, phải phản ứng thế nào. Bằng kinh nghiệm, bằng nghiên tầm, bằng phân tích, bằng thí nghiệm, bằng những cuộc phản tỉnh xem xét, chúng ta chứa vựa những trí thức để làm kư ức, rồi kư ức này phản ứng lại những xúc sự và những thiết nguyện, thế rồi ta lấy đó để mở mang sở học của ta. Tiến tŕnh ấy ta đă quen lắm rồi: Nó là cách duy nhất để ta t́m học. Chẳng hạn không biết lái phi cơ, thế là tôi phải học lái. Có người dạy dỗ cho tôi, rồi thu hoạch kinh nghiệm mà kư ức phải ǵn giữ, rồi sau đó tôi mới lái được phi cơ. Tiến tŕnh ấy là tiến tŕnh duy nhất mà phần đông chúng ta đều quen biết. Chúng ta t́m học bằng sự nghiên cứu, bằng kinh nghiệm, chúng ta tự học hỏi, rồi những ǵ học được đem ra phú thác vào kư ức để làm những sở tri và những sở tri này tác động vận dụng ra mỗi khi xúc sự hay mỗi khi ta có việc ǵ cần phải làm.

Thế mà tôi nghĩ rằng chúng ta có một cách học hoàn toàn khác hẳn và tôi sẽ nói qua cách ấy với các ngài; nhưng để nhận hiểu và để t́m học bằng cách khác hẳn ấy, ta phải hoàn toàn thoát ly khỏi uy lực, nếu không th́ ta chỉ được người dạy dỗ cho thôi. Và cứ lặp lại những điều ta đă được nghe dạy. Đó là lư do tại sao điều quan trọng vẫn là phải hiểu bản chất của uy lực. Uy lực gây chướng ngại, không cho ta t́m học – không cho ta t́m học theo nghĩa không chứa nhóm các kiến thức sở tri để làm thành kư ức. Kư ức luôn luôn ứng đáp bằng những khuôn đúc sẵn. Trong ấy chẳng có một mảy may ǵ là tự do cả. Người nào mang nặng những sở tri, c̣ng lực dưới gánh nặng những ǵ học được th́ không bao giờ được tự do cả. Họ có thể rất đa văn, nhưng cái chứa nhóm sở tri đó lại làm cản trở không cho họ tự do, và do đó, họ không thể học được ǵ cả.

Chúng ta tích luỹ đủ thứ kiến thức – khoa học, sinh vật học, các kỹ thuật, vân vân – các kiến thức này vốn cần thiết cho sự sống an lạc vật chất của con người. Thế nhưng ta cũng tích luỹ các kiến thức để mà ẩn trú vào đó, để tác động thế nào cho khỏi trục trặc, để luôn luôn hành tác trong ṿng giới hạn của các điều ta biết được mà thôi, và nhờ thế để tự cảm thấy ḿnh an toàn. Không bao giờ chúng ta chịu sống trong cái vô định, ta khiếp sợ sự vô định, v́ thế ta lại càng chấp chứa những kiến thức của ḿnh nhiều thêm lên. Chính sự chứa nhóm tâm lư này là điều tôi muốn đề cập; chính sự chứa nhóm ấy ngăn ngại mất cả niềm tự do, tự tại.

Vậy hễ bắt đầu tra hỏi tự do là ǵ, tất ta phải tra hỏi chẳng những về uy lực, mà c̣n phải tra hỏi về tri thức nữa. Nếu chỉ ưng được người dạy dỗ, nếu chi lo nội việc chứa nhóm những điều các ngài nghe được, đọc được và chứa nhóm những thành quả của kinh nghiệm th́ các ngài nghe được, đọc được, và chứa nhóm những thành quả của kinh nghiệm th́ các ngài sẽ thấy rằng các ngài không bao giờ được tự do cả, v́ các ngài chỉ hành tác trong khuôn khổ của những điều đă biết. Và thực ra, phần đông chúng ta đều như vậy đó. Thế th́ ta phải làm sao?

Ta có thể nhận thấy tâm thần và óc năo tác dụng ra sao. Óc năo là sự thể thuộc về sinh vật, có tính cách tiến hoá, một sản phẩm của cuộc tiến hoá, nó sinh hoạt và tác dụng trong ṿng kinh nghiệm bưng bít của chính nó, trong sở tri của nó, trong những ước mong cùng những sợ hăi của nó mà thôi. Nó cứ luôn luôn mải miết lo tự bao bọc và tự bảo vệ không ngừng – và tới một mức độ nào dĩ nhiên nó phải làm như vậy, v́ không thế th́ nó chóng bị huỷ hoại mất. Nó cần được một mức độ an toàn, v́ vậy để cầu an, nó quen thói chứa nhóm đủ mọi thứ cần biết, quen thói tuân hành đủ thứ huấn thị, và quen thói cấu tạo một nếp công thức y cứ để nó sống rập theo, do đó thành ra nó không bao giờ được tự do cả. Nếu tự quan sát óc năo ḿnh và cách thức tác dụng của nó ta sẽ nhận thức được cái nếp sống y cứ công thức ấy. Trong ấy tuyệt chẳng có mảy may ǵ là tự tại hồn nhiên cả.

Thế th́ t́m học nghĩa là ǵ? Có chăng một cách t́m học khác, không tích trữ, không trở thành một hậu trường kư ức hay của sở tri, không cấu tạo những kiểu mẫu để giam cầm tù hăm chúng ta? Có chăng một cách học không tích tụ thành một gánh nặng, không bại hoại tâm thức mà trái lại để cho tâm thức được tự do tự tại? Nếu các ngài có tự hỏi điều ấy, không phải tự hỏi một cách thiển bạc phơn phớt, mà tự hỏi một cách thâm sâu, hẳn các ngài thấy rằng ḿnh phải t́m hiểu tại sao tâm thức lại bám víu vào uy lực. Dù là uy lực của một đạo sư, một vị cứu thế, một quyển sách hay chính kinh nghiệm sở đắc của ḿnh, tại sao tâm thức lại bám víu vào uy lực như vậy?

Uy lực có nhiều h́nh tướng lắm. Có uy lực của những sách vở, có uy lực của giáo hội, uy lực của lư tưởng, uy lực của kinh nghiệm sở đắc của các ngài, và uy lực của sở tri mà các ngài đă thu thập. Tại sao ta bám víu vào uy lực? Mỗi một kỹ thuật cần phải có những uy lực của nó, việc ấy giản dị và dĩ nhiên. Nhưng đây chúng ta nói là nói về trạng thái tâm lư của tâm thức. Bỏ ra ngoài mọi vấn đề khả năng có tính cách kỹ thuật, tại sao tâm thức lại bám víu vào uy lực trong ư nghĩa tâm lư?

Dĩ nhiên là bởi v́ nó sợ sự bất định, sợ nỗi bất an. Nó sợ điều xa lạ, những bất ngờ của ngày mai. Các ngài và tôi, chúng ta có thể nào sống mà không phải chịu một mảy may uy lực nào cả, uy lực hiểu theo ư nghĩa áp chế, xác quyết, tín điều cố chấp, hiếu chiến hung hăng, khao khát muốn thành công, thèm khát danh vọng, mong muốn làm một nhân vật nào đó? Có thể nào chúng ta sống trong thế gian này – vẫn đi làm việc thông thường, vân vân – mà vẫn có được tâm thái hoàn toàn khiêm từ? Điều này rất khó hiểu, phải thế? Nhưng tôi thiết nghĩ chỉ có tâm thái hoàn toàn khiêm tốn ấy – tâm thái luôn luôn chấp nhận rằng ḿnh không biết – th́ ta mới có thể t́m học được. Bằng không th́ ta cứ vẫn luôn luôn đang làm việc chứa nhóm, và thế là chẳng c̣n t́m học ǵ nữa.

Có thể nào ta sống ngày ngày trong tâm trạng ấy không? Các ngài có hiểu câu tôi vừa hỏi đấy không? Chắc chăn tâm thái thực sự t́m học tất nhiên không có một mảy may uy lực nào cả. Mà tâm thái ấy cũng không cần có uy lực nào cả, v́ tâm thái ấy vẫn đang miệt mài t́m học, t́m học chẳng những về các sự vật bên ngoài, mà cả về những ǵ thuộc vào một phe nhóm nào, một xă hội nào, một chủng tộc nào hay một văn hoá nào. Nếu ta cần thường xuyên t́m học như vậy về tất cả mọi sự mà không chứa nhóm chi hết, th́ làm sao có được một uy lực ǵ, một bậc thầy nữa? Làm sao ta có thể làm đệ tử cho bất cứ người nào? Và đó là cách duy nhất để sống: không phải bằng cách t́m học ở sách vở, mà bằng cách dùng lấy ánh sáng soi rọi từ những ư muốn của chính ḿnh, từ những cử động nội tại của tâm niệm, từ bản thể hiện hoạt của ḿnh. Bấy giờ tâm thức mới luôn luôn được tươi nhuận, để nhận thấy mỗi sự vật bằng cái nh́n mới mẻ, chứ không bằng cái nh́n cũ rích phát từ kiến thức, từ kinh nghiệm, từ những ǵ ḿnh đă học rồi. Nếu ta thực sự hiểu điều ấy cho thâm sâu, th́ mọi nỗ lực sẽ dứt bặt, và kẻ đang nói đây không c̣n chút quan trọng ǵ nữa hết.

Tâm thái phi thường mà chân lư tỏ lộ, sự bao la của thực tại, không ai có thể ban bố cho ngài được. Nơi đây vốn không có uy lực, không có người hướng đạo. Chính ngài phải tự ḿnh khám phá phát minh nhờ đó đưa được chút ít lương thức vào cuộc hỗn loạn mà ta gọi là cuộc sống. Đó là một cuộc viễn hành ta phải đăng tŕnh hoàn toàn cô đơn không bè không bạn, không vợ không chồng, không sách không vở. Chỉ có thể mở cuộc viễn du ấy khi ta thực sự nhận thấy rằng ḿnh phải hoàn toàn độc hành. Bấy giờ ta đích thị là cô tịch, cô tịch chẳng phải do v́ tủi hận cay đắng do v́ yếm thế, do v́ thất vọng, mà cô tịch v́ ta nhận thấy cô tịch là tuyệt đối cần thiết. Chính điều ấy, và chính việc nhận thức điều ấy trao cho ta niềm tự tại khai phóng để ta độc hành. Sách vở, vị cứu rỗi, bậc đạo sư ư? Tất cả những thứ ấy đều là chính ngài. Chính ngài thăm ḍ thám hiểm tự tâm, ngài phải t́m học chính ḿnh, nói thế không có nghĩa là phải chứa nhóm những tri thức về chính ḿnh, cũng không có nghĩa là lấy đó để quan sát những động niệm của tự tâm ngài đâu. Ngài hiểu chứ?

Để t́m học chính ḿnh, để tự biết chính ḿnh, ngài phải tự quan sát ḿnh một cách tươi tắn ung dung, một cách thoải mái tự tại. Ngài không t́m học chi được về chính ḿnh, nếu ngài chỉ áp dụng những món sở tri, nghĩa là nếu ngài tự xem xét ḿnh thể theo những đều ngài đă học được ở một giáo sư, ở một sách vở, hay ở kinh nghiệm sở đắc của chính ḿnh.

Cái "chính tự thể của ngài" là một thực thể lạ lùng một sự thể phức tạp và sinh hệ linh động vô cùng, hằng hằng biến đổi và tiếp nhận đủ mọi thứ kinh nghiệm. Đó là một cơn xoáy động của một tính lực vĩ đại, và không ai có thể dạy cho ngài một điều ǵ về nó được, không một ai cả! Đó là điểm thứ nhất ḿnh cần phải nhận thấy. Và khi ta đă nhận thấy, khi thật sự nhận thấy rơ đúng như vậy, tất ta đă thoát ly một gánh nặng này: ta không c̣n t́m hỏi lời chỉ dạy khuyên lơn về những ǵ nên làm và hương vị lạ lùng của niềm tự do đă phảng phất hiển nhiên ở đó rồi.

Thế th́ tôi phải tự biết tôi, v́ khi mà tôi vẫn không tự giác, th́ không sao dứt được những xung chướng, không sao dứt được sợ hăi, thất vọng, không sao nhận hiểu được ǵ về cái chết. Khi ta tự hiểu ta, ta mới hiểu được toàn cả nhân loại, toàn cả những tương giao trong nhân loại. Tự hiểu ḿnh là t́m biết xác thân và những phản ứng của các hệ thần kinh, là nhận thức mỗi một cử động của tâm niệm, là hiểu cái ta gọi là ganh ghét, bạo hành, và nh́n thấy được thế nào là yêu mến, thế nào là t́nh thương, thế nào là toàn bộ của "bỉ" và "thử".

Tiến tŕnh ấy không cốt ở việc lập thành những nền móng của tri thức: mà t́m học là việc phát sinh trong từng chặp từng chặp một: là cuộc vận dụng để ta tự quan sát chính ḿnh măi măi, không hề chê bỏ, không hề phê phán, không hề so lường, chỉ nh́n xem thôi. Hễ vừa chê bo, diễn dịch, hay so lường, là ta đă có một mẫu mực về trí thức, về kinh nghiệm. Mẫu mực này làm chướng ngại việc t́m học.

« Last Edit: Today at 06:07:21 pm by anatta »
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE

Share on Facebook Share on Twitter

Love Love x 2 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: I. Tâm thức Tự Do
« Reply #1 on: April 16, 2019, 06:45:24 pm »
Cuộc chuyển hoá tận gốc rễ của quan năng tư tưởng chỉ có thể thực hiện là khi ta tự hiểu chính ḿnh, đó là một chuyển hoá, thay đổi cần thiết. Tôi không dùng danh từ "thay đổi" trong ư nghĩa về những ảnh hưởng mà ta lănh thọ của xă hội, của phong thổ, của kinh nghiệm hay của những h́nh thức áp lực khác. Các áp lực và các ảnh hưởng chỉ đưa đẩy ta vào một đường hướng nào đó mà thôi. Mà đây tôi muốn nói tới một cuộc thay đổi phát sinh không c̣n cố gắng, nhờ ta đă hiểu chính ḿnh. Có chỗ khác biệt lớn lao giữa cuộc thay đổi do cưỡng bách phát động, và thay đổi xuất sinh một cách như nhiên, tự nhiên, tự tại.

Nếu các ngài quả thật tỏ ra đôi chút nghiêm nghị - và kể ra, nếu chẳng nghiêm nghị th́ ai lại đành chịu đựng bao nhiêu khó nhọc đường xa đến đây tham dự những cuộc nói chuyện giữa cơn nóng bức thế này – th́ ba tuần lễ này sẽ đưa cho các ngài một dịp tốt để t́m học, để thật sự quan sát, để thám hiểm thâm sâu. Cố nhiên, các ngài thấy đấy, tôi nghĩ rằng cuộc sống của ta rất là thiển cận. Ta biết rất nhiều điều, ta đă thu hoạch nhiều kinh nghiệm, ta có thể nói năng rất lanh lợi, mà kỳ thực th́ ta không có chiều sâu. Ta sống phớt bề ngoài, thế mà ta lại cố gắng cho cuộc sống thiển cận ấy thành một việc rất là nghiêm trọng. Nhưng nơi đây tôi muốn nói cái nghiêm trọng ta không đạt được ở giai tầng thô thiển cái nghiêm trọng sát tận trong những tầng sâu thẳm của bản thể. Thật quả phần đông chúng ta không được tự do tự tại. Tôi nghĩ rằng khi mà chúng ta không thoát ly khỏi các trói buộc, các thói quen, các nhu nhược ở nội tâm, các sợ hăi của ta, th́ cuộc sống của ta cứ vẫn măi hoài vô vị và rỗng tuếch mà thôi. Rồi ta sẽ già và chết đi trong thảm trạng ấy.

Vậy trong ba tuần này, ta hăy t́m xem coi có thể nào ta phá vỡ, xuyên thủng qua cuộc sống thiển cận mà ta đă quá nhiều công phu vun vén và có thể nào đào sâu vào một thực tại nào sâu thẳm hơn nữa chăng. Tiến tŕnh khai quật này không lệ thuộc vào một uy lực nào cả, v́ đây không phải chúng ta đến nghe ai chỉ dạy cho ta khai quật cách nào, bởi không một ai chỉ dạy sự đó cho ta được cả. Việc chúng ta tới đây, là cùng nhau t́m học những ǵ chân thật trong mọi sự đó. Hễ ta thật sự hiểu được thực tại, th́ mọi cuộc tầm cầu uy lực tất nhiên chấm dứt. Bấy giờ ta không cần sách vở nào, không đến một giáo hội nào hay một miếu đường nào, ta đă không c̣n lệ thuộc nữa. Cuộc đời này có một vẻ đẹp vĩ đại, một thực tại hệ thậm thâm vi diệu một t́nh thương rộng lớn của tự tại tự do mà từ lâu chúng ta không biết ǵ tới cả, v́ chúng ta không được tự do tự tại. Vậy để khởi sự, tôi thiết tưởng rằng sự chú tâm của ta phải đưa ta tra hỏi về cái tự tại tự do ấy, chẳng những bằng sự phân tích ở văn tự, mà phải bằng cách thoát ly văn tự.

Các ngài hăy xem trường hợp trực khởi này: ở đây nóng bức quá, chúng ta đă làm tất cả những ǵ ta có thể làm để cho trại này được đủ mát mẻ. Chúng ta không thể họp nhau được sớm hơn, v́ nhiều người phải đến từ những nơi xa quá. Vậy ta phải chấp nhận sự nóng bức đây là thuộc vào cái bất tiện không sao tránh khỏi. Th́ đấy, ta phải tự chế ngự ḿnh – không phải bằng những ép buộc nhận hiểu và t́m học thế nào là sự chế ngự tự kỷ. Ta có thể nhận thức sự nóng bức này và không lấy đấy bực bội, v́ chủ đích của chúng ta, v́ cuộc truy tầm của chúng ta, là việc mà tôi gọi là t́m học, vốn quan trọng hơn sự nóng bức, hơn sự thiếu tiện nghi về thân xác nhiều lắm. Việc t́m học đ̣i hỏi một chế ngự tự chủ, tự nó đă là một sự chế ngự, một giới hạn rồi. Nó không hàm một cuộc gạn ép nào cả, một cuộc kiểm soát bề ngoài nào cả. Mà sự thể là thế này: tôi muốn nghe, chẳng những nghe những lời nói thôi, mà c̣n nghe tất cả những phản ứng do các danh từ đấy khởi nơi tôi; tôi muốn nhận thức mỗi một cử động của tâm niệm tôi, mỗi một t́nh cảm, mỗi một hành vi. Tự việc ấy đă là một giới hạn vô cùng uyển chuyển.

Thế th́ thiết tưởng điều trước nhất các ngài phải phát minh là thấy coi ngài – với tư cách là một con người đang sống trong một văn hoá nào hay trong một tập đoàn nào – quả thật sự ngài có cần được tự do tự tại như ngài cần ăn uống, cần sinh lư, cần sung sướng hay không. Và ngài cũng phải biết coi ngài sẵn sàng thuận hưởng tiến bước là bao xa và bao sâu để ngài được tự do tự tại. Tôi cho đấy là việc duy nhất ta có thể làm ở buổi họp đầu tiên – hay đúng hơn, đấy là việc duy nhất chúng ta có thể làm trong suốt ba tuần lễ này, v́ đấy là việc duy nhất ta có thể cùng chia sớt với nhau: việc đó thôi chứ không việc ǵ khác nữa. Các ngài hiểu chứ? Tất cả những điều khác đều trở thành t́nh cảm nhẹ dạ, là sủng ái, là xúc động và đó đều là ấu trĩ. Nhưng nếu các ngài và tôi thật sự chúng ta đang truy tầm đang tự hỏi thế nào là tự tại tự do, và thật sự t́m học; tựu trung nếu chúng ta được tự do, th́ cả thảy chúng ta đều sẽ được tham dự vào nguồn phong phú của thực tại này.

Như lúc bắt đầu tôi đă nói rồi, ở đây không có kể giáo chủ cũng chẳng có người đệ tử. Cả thảy chúng ta ở đây đều đang t́m học, nhưng không phải t́m học về người đang nói này, cũng không phải t́m học về những kẻ quanh ta. Chính tự tâm ḿnh là cái mà các ngài đang t́m học. Và nếu các ngài là người đang nói, chính ngài là người ngồi bên cạnh ngài. Nếu ngài tự học về ḿnh th́ ngài mới có thể thương yêu người ngồi bên cạnh ngài. Bằng chẳng vậy, th́ ngài không thể thương yêu ǵ cả, và tất cả mọi sự rốt lại chỉ là những danh từ. Ngài không thể yêu thương được người ngồi bên cạnh ngài nếu ngài có ḷng ganh đua tranh chấp. Toàn cả cơ cấu xă hội chúng ta – về kinh tế, về chính trị, về luân lư, về tôn giáo – căn cứ ở sự ganh đua, tranh chấp, thế mà đồng thời ta lại bảo rằng chúng ta phải yêu thương người thân cận ḿnh. Việc đó thế nào mà có được, v́ ở đâu có sự ganh đua, tranh chấp th́ ở đấy không sao có được t́nh thương.

Để nhận hiểu thế nào là t́nh thương, thế nào là chân lư, th́ sự tự tại tự do là điều cần thiết, và không một ai có thể ban bố cho ngài được tự do tự tại. Tự ngài phải khám phá cho chính ngài bằng cả lao lực gian nan kiên tŕ.

***
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Love Love x 2 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
II. Tâm thức Tự Do
« Reply #2 on: May 02, 2019, 02:48:42 pm »
Tâm thức tự do (tiếp theo)


Hôm rồi, khi chúng ta họp mặt tại đây, tôi có nói về việc cần thiết phải có tự do, và tôi không dùng danh từ ấy ở nghĩa tự do bề ngoài hay phiến diện, tại một vài giai tầng của tâm thức, mà nói phải tự do một cách toàn triệt – tự do ngay tận ở gốc rễ của quan năng tư tưởng chúng ta, trong tất cả mọi động tác của chúng ta về mặt thân xác, mặt tâm lư và mặt tâm thần. Sự tự do ngụ hàm việc vong bặt trọn vẹn mọi vấn đề, có phải thế không? V́ khi mà tâm thức được tự do th́ nó có thể xem xét và tác động một cách hoàn toàn tỏ suốt, nó có thể trả lại tự thể, không một mảy may ǵ mâu thuẫn. Theo tôi, cuộc sống đa đoan đầy những vấn đề – dù là vấn đề về kinh tế, xă hội, riêng tư hay công cộng – vốn tổn hại hay bại hoại sự sáng suốt. Và hẳn ta cần phải tỏ ra sáng suốt. Ta cần có cái tâm thức nhận thấy tỏ suốt mỗi vấn đề lúc nó vừa xuất hiện. Cần một tâm thức khả dĩ biết tư tưởng mà không rối loạn, trước nhiễm, một tâm thức có tư chất lưu luyến, yêu thương – lưu luyến và yêu thương ở đây không dính líu chi với t́nh xúc động và thói đa cảm.

Để được tâm thái tự do ấy – điều này khó hiểu vô cùng và đ̣i hỏi một công phu quan sát rất tường tận – ta phải có cái tâm thức tịnh định và tịch lặng, một tâm thức tác động vận dụng trọn vẹn, chẳng những ở mặt ngoài, mà tận cả ở trung điểm. Sự tự do này không phải là một sự thể trừu tượng, không phải là lư tưởng. Sự vận hành của tâm thức tự do là một thực tại. Sự vận hành của tâm thức tự do là một thực tại, không mảy may ǵ liên hệ với những lư tưởng và những sự thể trừu tượng. Sự tự do ấy phát sinh một cách tự nhiên, như nhiên – tuyệt chẳng do cưỡng ép, giới hạn, chế ngự, kiểm soát hay khuyến dụ ǵ, khi ta hiểu được toàn bộ tiến tŕnh của những vấn đề: hiểu rơ chúng xảy đến thế nào và dứt bặt thế nào. V́, thực sự, chúng khuấy loạn tâm thức và khi ta trốn tránh chúng, ta vẫn c̣n mắc phải tổn thương, trói buộc, không tự do. Không giải trừ được mỗi vấn đề vừa khi nó xuất hiện, dù ở một giai tầng nào cũng thế – như về mặt thể xác, tâm lư, xúc cảm – th́ tâm thức ấy không thể có tự do, và tất nhiên tư tưởng tri kiến, nhận thức không thể tỏ suốt.

Phần đông con người thường có những vấn đề, nghĩa là có những dao động trong tâm thức, chúng trú tại h́nh thành ra v́ sự ứng đáp của ta đă không đủ sức tương nhập trọn vẹn với một hoàn cảnh bằng toàn thể bản chất của ta, hay do v́ ta đă quen thói chấp nhận hoàn cảnh đó và thuận chiều với nó, cứ thế mà khiến cho ta hoá ra hôn trầm. Sở dĩ có vấn đề là v́ ta không đối mặt thẳng với mỗi hoàn cảnh và không soi chiếu nó chí tận tột cùng, không phải đợi mai hẹn mốt, mà soi chiếu nó ngay khi nó vừa phát hiện trong mỗi phút mỗi giờ, mỗi ngày.

Mọi vấn đề đều góp phần vào việc huỷ hoại sự tự do. Dù vấn đề trú tại bất luận giai tầng nào ở ư thức hay ở vô thức, nó cũng đều đưa vào đấy một yếu tố mà ta vốn không hiểu được cho trọn vẹn. Khi th́ đó là một nỗi khổ đau hay một sự bất an ở thể xác, khi th́ đó là cái chết của một người nào, hoặc nữa là sự thiếu hụt bạc tiền, hay có lẽ đó là sự bất lực không t́m ra Thượng đế quả là thực tại hay chỉ là một danh từ không thực chất. Và cũng có khi là những tương giao với người trong đời tư hay giữa đời công, trong cá nhân hay với đoàn thể. Không hiểu được toàn bộ các mối tương giao ấy, là càng dấy sinh thêm những vấn đề gây nên nơi phần đông chúng ta những bệnh tật ở thân và ở tâm có thể tổn hại tâm trí ta. Rồi cưu mang những gánh nặng ấy, ta phải nương nhờ vào bao h́nh thức thoát ly trốn tránh: chúng ta phượng thờ nhà nước, chúng ta chấp nhận một uy lực nào đó, chúng ta cầu xin một người nào đó để họ giải quyết giùm những nỗi khó khăn của ta, chúng ta buông thả vào việc lải nhải vô ích là tụng đọc kinh kệ, chúng ta rượu chè, chúng ta dâm dật, chúng ta thù ghét, chúng ta đâm ra tủi phận thương thân, __ vân vân.

Chúng ta đă tạo dựng cả một hệ thống rặt đầy những lối thoát ly trốn tránh – hoặc có tính cách hữu lư hoặc phi lư, hoặc có tính cách tâm loạn hay có vẻ trí thức – có thể khiến ta chấp nhận được hết tất cả mọi vấn đề nhân sinh phát hiện đến, tức là khiến ta cứ thuận chiều theo chúng. Nhưng kỳ thực là chúng dấy sinh bao rối loạn trong tâm ta thành thử tâm ta không hề được tự do bao giờ cả.

Không biết các ngài có cảm thấy một điều cần thiết như tôi – mà cần thiết không phải cần thiết một phần, không phải cần thiết chỉ trong một thời do v́ bất ngờ các ngài gặp phải một hoàn cảnh nào đó mà cần thiết tuyệt đối, từ lúc ta suy xét đến đấy tới dĩ chí hết cuộc đời ta – cần thiết chẳng nên đeo mang bất cứ một vấn đề nào cả. Nếu ta nhận thấy sự cần thiết ấy, không  phải nhận thấy trong trừu tượng, mà nhận thấy rơ rệt như ta nhận thấy sự cần thiết của món ăn vật uống và của không khí tươi mát, th́ sự nhận thức như vậy thành là cái cội nguồn cho các động tác của ta vừa trong tâm thức vừa trong vật lư thường nhật. Cái cần thiết đó phải hiện diện trong mọi việc ta làm, mọi điều ta nghĩ, và mọi điều ta cảm.

Vậy sự thoát ly mọi vấn đề là điều chúng ta quan tâm lưu ư – ít ra là trong buổi họp sáng nay. Có lẽ mai này ta sẽ đề cập bằng một cách khác, nhưng không can hệ chi: chỗ quan trọng là có nhận thấy rằng cái tâm thức xung chướng là cái tâm thức phá hại, v́ nó cứ thường xuyên thất thế bại hoại. Sự thất thế bại hoại của tâm thức không phải do ở chỗ già nua tuổi tác – hay ở chỗ niên thiếu trẻ trung – mà bại hoại nảy sinh khi tâm thức bị rối loạn với nhiều xung chướng đích thị là mầm giống của những cơ bại hoại và những cuộc mục nát. Nếu các ngài nhận thấy điều ấy, th́ câu hỏi đặt ra tất là như vầy: làm sao giải trừ được trạng thái ấy. Nhưng trước tiên
tự ḿnh phải nhận thấy chân lư này: Hễ c̣n đeo mang một vấn đề thuộc bất cứ loại nào, ở bất cứ giai tầng nào, trong bất cứ thời hạn bao lâu, th́ tâm thức không thể có tư tưởng tỏ suốt được, không thể nhận thấy các sự vật đúng y các sự vật, nghĩa là thấy một cách táo bạo, thấy một cách tàn nhẫn, tuyệt không xúc động ǵ cả, tuyệt không hề tự lấy làm tủi phận thương thân.

Phần đông chúng ta đă quen thói trốn tránh ngay khi một vấn đề vừa xuất hiện, ta thấy rất khó sống cùng với nó, khó quan sát nó thôi, không phải diễn dịch, không phải chê bỏ hay so sánh, không t́m cách biến đổi nó hay chen xen vào đấy bằng cách này hay cách khác. Việc này đ̣i hỏi một sự chú ư trọn vẹn; nhưng với chúng ta th́ có ǵ nghiêm trọng để cho ta chú tâm trọn vẹn đâu. Chúng ta sống thiển cận và chúng ta dễ tự măn với những lối ứng đáp dễ dàng, với những phản ứng cấp thời. Ta muốn lăng quên đi các nỗi khó khăn của ta, dẹp nó qua một bên để bắt sang việc khác. Chỉ khi vấn đề đụng chạm ta một cách mật thiết, chẳng hạn như lúc xảy ra một cái chết nào đó hay việc hết nhẵn tiền bạc, hay chỉ khi chồng hoặc vợ bỏ ĺa xa lánh ḿnh – chỉ bấy giờ th́ vấn đề mới trở thành cơn khủng hoảng. Nhưng ta không hề để cho một khủng hoảng đích thực nào phát sinh được trong đời ta, ta luôn luôn né tránh dẹp bỏ nó bằng những sự giải thích, bằng những danh từ, bằng bao phương thức di biệt để thúc thủ tự vệ.

Chúng ta đă biết thế nào là một vấn đề chứ. Đó là một sự thể mà ta không thâm nhập tận cùng, đến chốn đến nơi. Chưa hiểu được trọn vẹn, tức là sự thể ấy không được tháo gỡ, nó cứ trở đi trở lại măi măi và măi măi. Muốn hiểu được nó, ta phải cần hiểu được những mâu thuẫn – những mâu thuẫn cực độ, cũng như các mâu thuẫn thường ngày – của bản thể ta: ta nghĩ một đằng và ta làm đi một ngả, ta nói một điều này mà tâm cảm của ta lại khác hẳn đi. Có cái xung đột xảy ra giữa kính trọng và khinh bỉ, giữa tính lỗ măng và sự lễ độ. Một đằng khi tâm ư hung hăng, ngạo nghễ, mà đằng khác th́ lại ra tṛ khiêm cung. Các ngài hẳn biết vô số những mâu thuẫn của ta, những mâu thuẫn hữu thức hay tiềm tàng, vậy th́ chúng phát sinh như thế nào?

…Xin các ngài, như tôi vẫn hay nói xin các ngài đừng nghe người này thôi, mà các ngài hăy nghe cả tâm niệm của chính các ngài nữa; các ngài hăy quan sát sự vận dụng tác hàng các phản ứng của các ngài, các ngài hăy ư thức các ứng đáp của các ngài khi một câu hỏi vừa đặt ra, để các ngài tự hiểu biết chính ḿnh cho chín chắn hơn nữa.

Thế thường, mỗi khi gặp vấn đề, ta muốn biết cách thức ǵ để giải quyết chúng, cách ǵ để đối phó chúng, làm sao thắng ngự chúng làm sao rứt bỏ chúng, hay cách ǵ để giải quyết chúng. Tôi không hề lưu tâm mảy may ǵ với tất cả những thứ ấy. Đây tôi chỉ muốn biết do đâu mà các vấn đề xuất hiện, v́ nếu tôi t́m thấy được gốc rễ của chỉ nội một vấn đề thôi, hiểu được rơ rệt căn nguyên của nó theo đuổi nó chí tận chỗ tột cùng của nó, th́ tôi tất hiểu rơ được cả thảy mọi vấn đề. Nếu biết cách xem xét độc nhất một vấn đề nào cho toàn triệt th́ tôi sẽ có thể hiểu được mọi vấn đề phát hiện trong tương lai.

Vậy các vấn đề tâm lư xuất hiện cách nào? Ta hăy xem xét chỗ này trước, v́ ta biết rằng chúng làm bại hoại mọi hành vi động tác trong cuộc sống. Chỉ khi ta hiểu được và giải trừ chúng ngay trong khoảnh khắc vừa phát hiện mà không ghi nhớ lưu chuyển chúng đến giờ phút kế tiếp hay đến ngày kế tục th́ ta mới có thể thu nhận mỗi hoàn cảnh mới mẻ một cách  tươi nhuận và sáng suốt. Cuộc sống của ta là một tràng gồm toàn những thách thức xúc sự và những phản hồi ứng đáp, và tất cả chúng ta phải ứng phó mỗi xúc sự một cách trọn vẹn, bằng không th́ mỗi khoảnh khắc mới sẽ đem lại cho ta những vấn đề mới khác nữa. Các ngài hiểu chứ? Chỉ một điều đáng để tôi lưu tâm thôi, đó là được tự do, đó là không có những vấn đề – những vấn đề về Thượng đế, về tính dục: không có bất cứ vấn đề về bất cứ điều ǵ. Nếu Thượng đế trở thành một vấn đề cho tôi, th́ Thượng đế không đáng cho tôi phải t́m ṭi, v́ muốn t́m thấy khám phá coi ra chằng có một cái ǵ ấy khả dĩ gọi là Thượng đế, một thực thể tối thượng vượt qua sự so lường của tưởng niệm th́ tâm thức tôi phải cần được trong suốt, bất nhiễm, chẳng bị một vấn đề nào ngăn ngại cả.

Bỡi lẽ đó nên ngay từ lúc đầu tôi đă nói rằng tự do là một điều cần thiết. Có người bảo với tôi rằng chính Karl Marx – thượng đế của những người cộng sản – cũng có viết rằng con người phải được tự do. Theo tôi, tự do lại là điều tuyệt đối cần thiết – tự do ngay từ đầu, đến giữa, cho đến chỗ cuối cùng – và tự do bị phủ nhận đi nếu tôi đeo mang một vấn đề sang qua ngày mai. Thế có nghĩa là chẳng những tôi phải t́m thấy coi nó xuất hiện như thế nào, mà c̣n cho biết làm sao xoá bỏ nó trọn vẹn, xoá bỏ như chặt phắt nó đi, cho nó không c̣n tái diễn, cho nó đừng kéo dài lê thê, cho tôi khỏi nghĩ nhớ tới nó nữa để ḥng mai kia mốt nọ t́m thấy giải đáp. Nếu tôi mang chuyển nó sang qua ngày mai, tức đấy là tôi tạo đất cho nó mọc gốc châm rễ, rồi việc cắt tỉa vấn đề lại thành ra là một vấn đề khác nữa. Vậy tôi phải cương quyết tức thời chặt đứt để nó được hoàn toàn dứt bặt.

Các ngài đă thấy rơ sự thể là vậy. Dù vấn đề về vợ con hay về việc thiếu hụt bạc tiền hoặc về Thượng đế, dù bất về vấn đề ǵ, ta phải t́m xem nó xuất hiện thế nào và làm sao chấm dứt nó tức khắc. Điều tôi nói đây không vô lư đâu. Tôi đă dẫn giải với các ngài một cách rơ ràng, minh bạch, chỗ cần thiết phải chấm dứt các vấn đề và đừng kéo dài chúng ngày này sang ngày nọ. Các ngài có hỏi chi về mấy điều vừa nói hay chăng?

« Last Edit: July 12, 2019, 02:19:16 pm by anatta »
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Tâm thức Tự Do
« Reply #3 on: July 12, 2019, 03:14:57 pm »
Phần VẤN - ĐÁP của Chương 1: Tâm Thức Tự Do


Hỏi (H): Tôi không hiểu tại sao ngài nói rằng tiền bạc không phải là một vấn đề?

Krishnamurti (K): Tiền bạc là một vấn đề cho nhiều người lắm. Tôi không hề bảo tiền bạc không phải là một vấn đề. Tôi nói vấn đề là một điều mà ta không hiểu được trọn vẹn, dù về tiền bạc, về tính dục, về Thượng đế, về những mối tương giao của ngài với vợ, với một người thù ghét ngài – bất luận về sự việc ǵ. Nếu tôi mắc bệnh, hay tôi thiếu hụt tiền bạc, th́ điều ấy trở thành một vấn đề tâm lư rồi. Có khi những tham muốn tính dục cũng trở thành vấn đề nữa. Đây chúng ta đang xét coi các vấn đề tâm lư xuất hiện thế nào, chứ không xét coi phải xử sự thế nào với mỗi trường hợp đặc biệt. Ngài hiểu đấy chứ? Tuy thế, quả thực là giản dị!

Ngài biết chăng, ở Đông phương có những kẻ ĺa bỏ thế gian rồi lê chân từ làng này sang làngkhác với một cái bát ăn xin. Những người gọi là giai cấp Bà Là Môn ở Ấn Độ từ bao thế kỷ nay đă lập thành cái phong tục là người nào ĺa bỏ thế gian phải được tôn kính, được cho ăn cho mặc. Đối với người ấy, dĩ nhiên tiền bạc không thành là vấn đề rồi. Nhưng đây tôi không bào chữa ǵ cho cái phong tục ấy đâu! Tôi chỉ muốn dẫn giải rằng phần đông chúng ta vốn có vô số những vấn đề có tính cách tâm lư. Không phải ngài có những vấn đề tâm lư như vậy, chẳng những về tiền bạc, mà cả về việc t́nh dục hay về Thượng đế, hay về những mối tương giao của ngài với người khác? Chẳng phải ngài không bận tâm lo lắng muốn biết coi ngài có được người này kẻ nọ thương yêu hay không sao? Thí dụ như tôi có ít tiền quá và tôi muốn có nhiều thêm, th́ việc ấy trở thành một vấn đề. Tôi lấy đó làm lo phiền và trong tâm tôi dấy sinh xao xuyến, hoặc tôi hoá ra đố kỵ ganh ghét v́ ngài có nhiều tiền hơn tôi chẳng hạn. Những điều đó bóp méo nhận thức của ta đi và đó là điều chúng ta đang nói đến. Chúng ta đang t́m xem những khổ tâm đó xuất hiện như thế nào. Thiết tưởng tôi đă nói điều ấy khá rơ ràng rồi – hay ngài muốn tôi nói thêm cho rơ nữa?

Dĩ nhiên, một vấn đề xuất hiện khi nơi tôi có cuộc mâu thuẫn. Nếu không có mâu thuẫn ở một giai tầng nào hết, tất chẳng có vấn đề ǵ cả. Nếu tôi không có tiền, tôi sẽ làm việc, tôi sẽ đi ăn xin, tôi sẽ vay mượn – tôi sẽ làm một việc ǵ đó vậy thôi và điều đó sẽ không là một vấn đề.

H: Nhưng nếu ngài không làm được ǵ cả th́ sao?

K: Ngài muốn nói ǵ: ngài không thể làm ǵ được hết ấy ư? Nếu ngài có được một kỹ thuật ǵ hay một tri thức ǵ có tính cách chuyên môn, th́ ngài trở thành thế này hay thế khác. Nếu ngài không làm ǵ khác được, th́ ngài đi gánh đất vậy, cũng xong.

H: Đến độ tuổi nào đó, một người không thể làm việc ǵ nữa hết.

K: Th́ kẻ ấy có tiền bảo kê bảo hiểm cho tuổi già.

H: Không, người đó không có tiền bảo kê nào cả.

K: Th́ hắn chết vậy, và không có vấn đề ǵ nữa. Nhưng vấn đề này không phải là vấn đề của chính bà, thưa bà?

H: Đó không phải là vấn đề của chính tôi.

K: Vậy th́ bà nói là nói về một người nào khác, thế th́ ta lạc đề rồi. Ở đây, chúng ta nói về chính bà, với tư cách là một con người có những vấn đề, chứ không nói về một người thân thuộc hay một thân hữu nào khác.

H: Người đó không c̣n ai ngoài tôi để lo cho người. Có thế nào tôi đến nghe ngài và lại cho người ấy khổ sở?

K: Th́ bà đừng đến vậy.

H: Nhưng tôi lại muốn đến.

K: Thế th́ bà chớ lấy đó làm thành một vấn đề.

********

H: Có phải ngài bảo rằng tâm thức vốn có thể vượt lên trên một hoàn cảnh rắc rối hay bực dọc, như việc thiếu tiền bạc đây chẳng hạn?

K: Không phải thế. Ngài thấy chăng, ngài đă trả lời trước tôi bằng cách lo t́m giải quyết một vấn đề. Ngài muốn biết coi ngài nên xử sự thế nào với vấn đề, mà tôi th́ chưa nói tới việc đó. Tôi chỉ mới đặt vấn đề ra đấy mà thôi, chứ chưa nói đến cách giải quyết nó. Khi ngài nói rằng tâm thức phải vượt lên trên vấn đề hay khi ngài hỏi người bà con hoặc người bạn tuổi già và không có tiền bạc kia phải làm sao, th́ ngài có nhận thấy ngài đang làm ǵ đấy chăng? Ngài chỉ trốn tránh sự kiện hiện thực… Xin đợi cho một phút! Ngài hăy nghe tôi chút đă. Đừng chấp nhận, cũng đừng gạt bỏ điều tôi nói, ngài hăy chỉ nghe thôi. Ngài không chịu nh́n nhận sự kiện hiện thực rằng vấn đề ấy là vấn đề của chính ngài, chứ chẳng phải vấn đề của một người nào khác. Nếu ngài quyết giải quyết nó xong như một con người, ắt ngài sẽ giúp hay không giúp được người kia, tùy trường hợp, cho họ giải quyết vấn đề của họ. Nhưng hễ ngài xen vào các vấn đề khác và tự hỏi ḿnh: "Tôi phải làm ǵ đây?", thế là ngài tự đặt ḿnh vào một hoàn cảnh vô phương giải đáp, và như vậy, việc ấy dĩ nhiên thành là một mâu thuẫn… Không biết ngài có hiểu tôi rơ hay không.

H: Tôi dốt nát do v́ một bệnh tật phát sinh lúc tôi c̣n bé, và điều này đă là một vấn đề lớn lao cho tôi trong suốt đời tôi. Làm sao tôi giải quyết nó đây?

K: Cả thảy các ngài đều quá đỗi lo toan t́m cho được những giải pháp, có phải thế không? Nhưng tôi lại không như vậy. Tôi rất tiếc. Ngay ở buổi đầu của những cuộc đàm đạo này, tôi đă nói rằng tôi không để tâm lo giải quyết những vấn đề ǵ của các ngài, cả của tôi nữa. Tôi không phải là người trợ giúp cho các ngài. Chính ngài là thầy của ḿnh, là giới luật của ḿnh. Các ngài đến đây để t́m học chứ không phải đến để nhờ ai chỉ cho các ngài phải làm thế này và đừng làm thế khác. Không phải đến đây để biết coi phải xử sự thế nào đối với trường hợp một người liệt bại, hay nghèo túng, hay dốt nát, đại loại như thế, đại loại như vậy. Các ngài đến đây để chính ḿnh tự t́m học những vấn đề mà các ngài đang có, chứ không phải đến đây để được tôi dạy bảo… Vậy xin các ngài đừng đặt tôi sẽ thành là một đức thầy, một đạo sư, và tôi sẽ cộng thêm cái mớ ngu xuẩn trục lợi ấy vốn đă có trong thế gian này rồi. Vậy các ngài và tôi, chúng ta đến đây để t́m học, không phải để được ai dạy dỗ. Chúng ta t́m học không phải bằng việc nghiên cứu, bằng kinh nghiệm, mà bằng tỉnh thức, bằng cách hoàn toàn nhận thức chính bản thể ḿnh. Thế th́ những tương giao giữa chúng ta có khác hẳn với tương giao giữa sư và đệ. Người nói đây không phải đang dạy dỗ ǵ các ngài, cũng chẳng đang bảo các ngài những ǵ phải làm – nếu thế th́ đúng là quá đỗi khờ dại non nớt.
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Tâm thức Tự Do
« Reply #4 on: July 12, 2019, 03:19:48 pm »
Hỏi: Khi ta không thể nhận thấy được tất cả những ǵ hàm ngụ trong một vấn đề, th́ làm sao ta vào tận gốc rễ và giải quyết nó?

Krishnamurti: Tất cả các ngài đều nôn nóng gấp rút muốn biết phải làm ǵ đến nỗi các ngài không cho tôi có thời giờ vào sâu đề tài. Xin các ngài hăy nghe trong đôi phút vậy. Đây tôi không bảo cho các ngài phải làm những ǵ về các vấn đề của các ngài, tôi đang dẫn giải phải t́m học cách nào, t́m học là ǵ, và rồi các ngài sẽ t́m thấy ra rằng khi nào có thể thâm nhập được vào việc học như vậy th́ vấn đề tự chấm dứt. Nhưng nếu các ngài cứ đ̣i kẻ khác đưa cho các ngài một giải pháp, th́ các ngài hoá ra như đứa trẻ vô trách nhiệm để cho người điều khiển, để rồi các ngài sẽ gặp xiết bao nỗi khó khăn thêm lên. Nói thế quá rơ ràng và giản dị rồi, vậy xin các ngài một lần này thôi, các ngài hăy ghi lấy cho minh bạch trong tâm trí. Chúng ta đến đây để mà t́m học, không phải để được phó thác cho kư ức những ǵ ta đă được nghe; nhưng với những lối nhái đi lặp lại ấy, kư ức không xuất khởi được sự giải trừ các vấn đề. Chỉ có sự trưởng thành may chăng là sự vận hành của việc t́m học đây thôi. Dùng cái sở tri, dùng sự ghi chép vào kư ức, để giải quyết những vấn đề của con người, xuất phát từ sự thiếu trưởng thành và chỉ khiến gia tăng thêm nhiều những vấn đề bằng cách tạo tác thêm những sự qui thuận công thức ước lệ mới khác.

Muốn giải quyết một vấn đề, đó chỉ là muốn lo trốn tránh nó thôi, có phải thế không? Tôi không thâm nhập nó, tôi không xem xét nó, không thăm ḍ thám hiểm nó, không hiểu được nó, tôi không nhận biết cái đẹp của nó hay cái xấu của nó, hay chỗ thâm sâu ǵ của nó cả. Mối bận bịu lo lắng duy nhất của tôi là giải quyết nó cho kỳ được, là dẹp nó qua một bên cho rồi đi. Cái ư muốn nôn nóng này khiến ta giải quyết một vấn đề nhưng đă không hiểu được nó, đích thị đó là một sự trốn tránh, và dĩ nhiên lại trở thành một vấn đề thêm nữa. Mọi trốn tránh đều kết liễu ra như thế hết.

Thí dụ như tôi có một vấn đề và tôi muốn hiểu được nó cho trọn vẹn. Tôi không muốn trốn tránh nó, tôi không muốn cứ bàn suông nói suông, tôi không cần phải đem ra nói với ai hết. Tôi chỉ muốn một việc độc nhất là hiểu được nó mà thôi. Tôi không cần hỏi ai để cho họ bảo tôi phải làm ǵ với vấn đề này. Tôi thấy rằng chẳng một ai bảo cho tôi được, và nếu có ai bảo tôi và tôi chấp nhận những lời họ dạy bảo, th́ đó là một cách hành động ngu xuẩn và phi lư. Vậy tôi phải t́m học chẳng để ai dạy, và trong khi xem xét trường hợp hiện tiền này tôi cũng không lấy những ǵ tôi học được ở các vấn đề trước đem chen xen vào đấy. Ồ! Các ngài không nhận thấy cái đẹp trong sự việc ấy sao ḱa!

Ngài biết thế nào là sống trong hiện tại không? Không. Tôi e rằng không. Sống trong hiện tại là tuyệt không có mảy may liên tục nào cả. Nhưng chúng ta sẽ nói điều này trong dịp khác.

Đây tôi có một vấn đề mà tôi muốn hiểu nó được tạo thành do những ǵ. Để t́m học vấn đề này, tôi không thể đem xen tạp vào đó những kỷ niệm của quá khứ để giải quyết nó v́ ở đây tôi đứng đối diện trước một sự việc mới lạ, tôi phải xem xét nó một cách tươi nhuận chứ không phải bằng những kư ức chết cứng, ngu xuẩn. Sự việc đây vốn linh hoạt, vậy tôi phải xét nó trong chỗ hiện tiền linh động của nó, và yếu tố thời gian tất phải được gác dẹp đi hoàn toàn.

Tôi muốn biết coi những vấn đề tâm lư xuất hiện thế nào. Như tôi đă nói, tôi muốn hiểu được toàn cơ cấu bản nguyên của nó để do đó tôi thoát ly khỏi sự cấu tạo ấy, để mà tôi biết xử sự cách nào đối với tiền bạc, với vấn đề tính dục, với sự thù ghét, với tất cả những ǵ có liên hệ trong đời. Làm như thế, ư tôi muốn nói là bằng cách t́m thấy các vấn đề xuất hiện như thế nào chứ không phải bằng cách t́m cách giải quyết chúng, th́ tôi sẽ không dấy tạo thêm những vấn đề tâm lư nữa. Ngài hiểu kịp ư tôi chứ? Không một ai bảo cho tôi biết những vấn đề xuất hiện thế nào: chính tôi phải tự hiểu lấy điều ấy.

Trong khi khai phá thâm nhập vào bên trong tâm tư, xin các ngài cũng thâm nhập vào tự tâm các ngài, chứ đừng chỉ nghe những danh từ của tôi. Nếu không nh́n xem ở tự tâm ḿnh, và nếu các ngài không vượt qua lên trên những danh từ, tất những danh từ không trợ giúp chi cho các ngài được; chúng sẽ chỉ là một sự trừu tượng, chứ chẳng phải là một thực tại. Mà thực tại là chính cái cơ vận hành khám phá nội tại, chứ chẳng phải sự dẫn khởi ngôn từ dùng về cơ sở vận hành ấy. Điều này minh bạch chứ?

Theo tôi, như tôi đă nói, tự do là điều tối ư quan trọng. Nhưng nếu không thông minh ắt không hiểu được tự do, và sự thông minh chỉ có thể nảy sinh là khi ta đă hiểu được trọn vẹn nguyên lai, căn cội của các vấn đề. Tâm thức phải nhanh nhẹn, chú ư, tâm thức phải mẫm cảm tột độ, để giải trừ ngay khi vấn đề vừa phát sinh. Bằng chẳng vậy, hẳn không có tự tại đích thực, mà chỉ có cái tự do manh mún bề ngoài, không giá trị ǵ. Không khác ǵ như kẻ giàu kia tự cho là ḿnh tự do. Trời đất ơi! Kẻ ấy chỉ là nô lệ cho rượu chè của hắn, cho dục t́nh của hắn, cho sự tiện nghi của hắn, cho cả tá sự vật. Và kẻ nghèo nói: "Tôi tự do v́ tôi không có bạc tiền", th́ lại có bao nhiêu vấn đề khác nữa. Vậy tự do, và việc duy tŕ sự tự do ấy, không thể chỉ là một sự việc trừu tượng được, cả hai tâm thái đều thiết yếu cho mỗi người ở chỗ ḿnh là một con người v́ chỉ khi ta tự do, ta mới có thể yêu thương. Làm sao có thể yêu thương ǵ được nếu ta tham vọng, thèm muốn, ganh đua, tranh chấp?

Xin các ngài chớ nên chấp thuận. Thế là các ngài chỉ giao cho một ḿnh tôi làm hết mọi việc đấy thôi.

Tôi không biết ǵ với việc giải quyết một vấn đề, cũng không màng đi t́m kiếm ai khả dĩ giúp tôi giải quyết nó. Không một sách vở, một bậc tôn sư, một giáo hội, một linh mục hay một vị cứu thế nào có thể bày vẽ cho tôi cách thức ǵ để giải quyết vấn đề cả. Chúng ta đă từng chơi cái mửng ấy trong mấy ngh́n năm rồi và chúng ta vẫn c̣n mang nặng đầy những vấn đề. Đi nhà thờ, đến xưng tội, lo cầu nguyện, những thứ ấy không hề giải quyết được các vấn đề ǵ cả. Các vấn đề sẽ cứ gia tăng, như ta đang nhận thấy hiện giờ. Vậy, hỏi chứ các vấn đề xuất hiện thế nào?

Như tôi đă nói, hễ ở tự tâm không c̣n mâu thuẫn, th́ chẳng c̣n vấn đề. Mà cuộc mâu thuẫn nội tại tất hàm ư có cuộc xung chướng giữa các ư muốn, có phải thế không? Nhưng một ư muốn, tự nó, vốn chẳng bao giờ mâu thuẫn. Mà chính những món vật – đối tượng – của ư muốn mới dấy sinh mâu thuẫn với nhau. Do v́ tôi họa được mấy bức tranh hay do v́ tôi viết vài cuốn sách, hoặc do v́ chút việc tầm phào nào tôi làm được, tôi phát sinh ư muốn được danh vọng, tiếng tăm. Rồi hễ không ai biết danh tôi, là tôi lâm vào trạng huống mâu thuẫn và lấy đó làm điều khổ sở. Tôi sợ sự chết chẳng hạn – cái chết mà tôi không hiểu nổi – rồi trong cái tôi gọi là t́nh thương lại phát sinh mâu thuẫn. Thế là tôi nhận thấy rằng thật ra các ư muốn là căn cội của những mâu thuẫn, nhưng không phải chúng, mà chính những đối tượng của chúng mới có tính cách mâu thuẫn. Nếu tôi cố gắng thay đổi hay gạt bỏ những đối tượng của các ư muốn của tôi bằng cách bám vào một đối tượng nào trong đó và loại trừ tất cả mọi đối tượng khác. Giải quyết như vậy lại trở thành một vấn đề nữa, v́ tôi phải chống kháng, xây dựng lên bức tường ngăn cách đối lại mọi sự khác. Thế th́ tôi không nên lo thay đổi hay giảm bớt những đối tượng của các ư muốn, mà phải nhận hiểu chính những ư muốn ấy.

Các ngài có thể tự hỏi rằng các ư muốn có những tương quan ǵ với các vấn đề tâm lư. Chúng ta vừa thấy rằng không phải chính những ư muốn, mà là những đối tượng của các ư muốn, hay những mục tiêu tương khắc của chúng đă dấy sinh ra những mâu thuẫn cùng những xung chướng nội tại, và có ra công cố gắng để chỉ muốn duy một điều thôi th́ quả là vô ích. Ông linh mục kia có thể nghĩ rằng ông ta chỉ mong chứng đạt Thượng đế mà thôi, nhưng ông lại cưu mang vô số những thèm khát mà ông không ư thức. Vậy ta cần phải hiểu bản chất của các ư muốn chứ chẳng nên chỉ ưng lo kiểm soát hay phủ nhận chúng. Hết thảy các kinh điển tôn giáo đều bảo phải tận diệt chúng, đều bảo không nên có những ư muốn, điều ấy thực là ngô nghê. Ta phải hiểu các ư muốn xuất hiện ra sao và cái ǵ làm cho chúng được liên tục, chứ không phải t́m cách chấm dứt chúng. Thật sự nhận thấy các ư muốn xuất hiện ra sao, th́ rơ là khá giản dị: trước tiên có nhận thức, tiếp xúc, cảm giác – dù không tiếp xúc cũng vẫn có cảm giác – rồi từ đó bắt đầu nẩy sinh ra ư muốn. Chẳng hạn tôi thấy một chiếc xe hơi: đường nét của chiếc xe, h́nh thể của nó, vẻ đẹp của nó lôi kéo hấp dẫn tôi, và tôi muốn được chiếc xe ấy. Tuy nhiên, huỷ diệt các ư muốn, tức là không c̣n ư thức cảm nhận được ǵ nữa cả. Chứ hễ tôi vừa ư thức cảm nhận th́ tôi đă kẹt vào ṿng tiến tŕnh của ư muốn rồi. Tôi thấy một vật ǵ đẹp, một người đàn bà đẹp, hay những sự thể ǵ khác đại loại như thế, th́ các ư muốn liền phát sinh; hoặc tôi thấy một người hết sức thông minh và chân chính, tôi muốn giống được như người ấy. Do nhận thức nảy sinh có cảm giác, và do cảm giác nảy sinh thành ư muốn. Sự kiện này này không có ǵ là rắc rối cả. Sự phức tạp bắt đầu là khi có tư tưởng xen vào: tôi tưởng nghĩ đến chiếc xe kia, đến người đàn bà nọ hay đến người mà tôi muốn ḿnh được giống như thế, và do cái tưởng niệm này, ư muốn liền được liên tục vậy. Bằng không th́ không có liên tục ǵ cả: tôi có thể nh́n chiếc xe hơi mà không muốn nó. Ngài hiểu điều tôi nói chứ? Nhưng hễ tôi vừa lưu tâm tưởng nghĩ chút ǵ đến chiếc xe ấy, là ư muốn liền được liên tục và sự mâu thuẫn liền dấy khởi lên.

H: Có ư muốn không đối tượng chăng?

K: Điều đó không có được; không có ư muốn trừu tượng.

H: Vậy th́ ư muốn luôn luôn dính liền với một đối tượng chứ? Nhưng ban năy ngài bảo rằng chúng ta cần phải tỏ hiểu cơ vi của chính ư muốn chứ đừng xem xét đối tượng của nó.

K: Thưa ngài, tôi đă tŕnh bày ư muốn xuất hiện thế nào, và bày rơ là do tưởng niệm mà khiến cho ư muốn được liên tục. Nhưng chúng ta phải tạm ngừng ở đây đi. Chúng ta sẽ tiếp tục trong những lần nói chuyện tới.


Hết phần Vấn-Đáp Chương 1.
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 1 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Sự Thông Cảm
« Reply #5 on: July 17, 2019, 11:50:50 am »
2. Sự Thông Cảm - Communion

(Ư Nghĩa về Sự Chết, Đau Khổ và Thời Gian -Jiddu Krishnamurti
Nguyễn Minh Tâm & Đào Hữu Nghĩa dịch)


Có sự khác nhau rơ rệt giữa thông đạt (1) và thông cảm (2). Khi ta thông đạt, ta san sẻ chia sớt những lư tưởng bằng những danh từ khả ái hoặc khả ố, bằng những biểu tượng, bằng những cử chỉ, và những ư tưởng ấy có thể được thông diễn trên b́nh diện ư thức hệ hay diễn giải tùy theo các sắc thái đặc thù, các tính khí, theo những qui định tâm thức của mỗi người. Nhưng thông cảm th́ khác hẳn. Trong ấy không có sự san sẻ chia sớt, cũng không có sự diễn giải những ư tưởng. Dù có hay không có ngôn từ trao đổi, niềm thông cảm vẫn trực tiếp kết liền ta với điều ta quán sát, và mỗi người tự thông cảm với tinh thần và tâm tư của chính ḿnh. Chẳng hạn, thông cảm phát sinh với một cội cây, một trái núi hay một ḍng sông. Không biết có bao giờ các ngài yên ngồi dưới một tàng cây và thật sự thử thông cảm với nó hay chăng. Đây không phải là đa t́nh hay đa cảm ǵ cả. Ta tiếp xúc trực chỉ với cội cây ấy. Ở đó có sự mật thiết lạ lùng của sự tương liên. Để có mối thông cảm như vậy, cần có sự tịch lặng, cần có niềm tịnh định sâu mầu; các thần kinh, cả thể xác đều an nhàn ung dung: cả trái tim hầu như ngừng đập. Bấy giờ th́ chẳng có diễn giải chi cả, chẳng có thông đạt ǵ hết, không có san sẻ chia sớt chi cả. Cội cây không phải là chính ngài mà ngài cũng không đồng hoá với cội cây: thuần chỉ hiện có niềm cảm khái mật thiết ấy với nhau trong chỗ thâm sâu tịch lặng mà thôi. Không biết các ngài có bao giờ thử nghiệm xem thế hay không. Hôm nào ngài thử vậy coi, khi tâm thức ngài đă dứt ba hoa bép xép, dứt bay nhảy đó đây khắp chỗ, khi tâm thức ngài không ch́m đắm trong những cuộc độc thoại của nó để nhớ những công việc đă làm hay những công việc c̣n phải làm. Quên lăng đi tất cả, ngài hăy thử thông cảm với một trái núi, với một ngọn suối, với một người nào, với một cội cây, cùng với sự vận hành của cuộc sống chẳng hạn. Việc ấy đ̣i hỏi một cảm độ tịch mịch phi thường, với một sự chú tâm đặc biệt – đây không phải là việc tập trung, mà là một sự chú tâm thơ thới và thoải mái.

Vậy hôm nay tôi muốn cùng thông cảm với các ngài về những điều chúng ta vừa nói bữa trước. Bữa đó chúng ta nói về tự do và phẩm chất của nó. Tự do không phải là một lư tưởng, không phải là một điều ǵ xa xăm, tự do không phải là một suy niệm, suy niệm chỉ là cái thuyết của một thủ tục bị tù hăm. Chỉ có tự do khi tâm thức không c̣n bị bất cứ một vấn đề nào tổn hại. Khi tâm thức bị mắc vướng như vào một vấn đề nào, th́ nó không thể thông cảm được với tự do, nó cũng không sao nhận thức được phẩm chất phi thường của tự do nữa.

Phần đông thế nhân đeo mang nhiều vấn đề và rốt lại rồi thành quen với chúng; họ quen với chúng và chấp nhận chúng như thành một phần cuộc sống của ḿnh. Nhưng không phải v́ ḿnh chấp nhận chúng hay quen thuần với chúng mà các vấn đề đă được giải quyết cho đâu: nếu ta khượi đi cái lớp vỏ bề mặt là chúng lộ ra đấy măi, như cái mụt nhọt đang làm mủ. Thế nhưng phần đông người đời sống trong tâm trạng ấy – cứ liên miên chấp nhận hết vấn đề này qua vấn đề khác, hết nỗi khổ này qua nỗi khổ khác, liên miên bất tận; họ thất chí, âu lo, tuyệt vọng và họ cứ ỳ ra chịu nhận hết.

Nếu chỉ chấp nhận các vấn đề và sống măi với chúng, dĩ nhiên là ta có giải quyết ǵ chúng đâu. Ta có thể tưởng rằng chúng đă được lăng quên hay cho rằng chúng không c̣n quan trọng; nhưng chúng vốn quan trọng vô cùng, v́ chúng tổn hoại tâm trí, v́ chúng bóp méo sự nhận thức và huỷ diệt sự minh mẫn. Nếu ta đeo mang một vấn đề, th́ nó thường choán hết cuộc sống của ta đi. Có thể đó là một vấn đề tiền bạc, về dục t́nh, hay về việc dốt nát của ḿnh, hay việc tự thực hiện bản thân, việc muốn lừng tiếng nổi danh. Bất cứ nó là vấn đề ǵ, nó cũng cứ rút rỉa ḿnh đến nỗi gặm ṃn cả bản thể, và ḿnh nghĩ rằng hễ giải quyết nó được ắt là thoát khỏi hết mọi khổ sở. Nhưng khi mà tâm thức vẫn hẹp ḥi và nhỏ nhen, dù nó có t́m lo giải quyết vấn đề riêng tư của nó, tách rời với cơ vận hành toàn bộ của cuộc sống, th́ cái tâm thức ấy không tự giải thoát được bao giờ v́ mỗi vấn đề đều dính líu liên quan với một vấn đề khác, chỉ xem xét nội một vấn đề độc nhất mà thôi và lo giải quyết manh mún thôi th́ quả là hoàn toàn vô ích không khác ǵ như lo trồng trọt, một góc ruộng thôi mà tưởng rằng ḿnh đă trồng trọn cả thửa ruộng. Ta phải trồng toàn cả thửa ruộng, ta phải xem xét mỗi vấn đề đưa tới, v́ như hôm trước tôi đă nói, chỗ quan trọng không phải là giải quyết vấn đề, mà quan trọng là phải hiểu nó, dù có phải chịu đau khổ, khắc nghiệt, khẩn cấp và thúc bách thế nào đi chăng nữa.

Nói như vậy chẳng phải tôi có ư cố chấp hay cả quyết ǵ, nhưng tôi thiết nghĩ cái việc âu lo bận bịu với một vấn đề thôi, việc ấy chỉ chứng tỏ một tâm thức nhỏ nhen, và một tâm thức ti tiện mà cứ mải t́m giải quyết vấn đề riêng tư của nó, tất nhiên không bao giờ thoát được vấn đề. Cái tâm thức ấy có thể lẩn tránh bằng đủ hết mọi cách, có thể trở lên chua chát và cay cú yếm thế, hoặc trôi lăn vào tuyệt vọng, nhưng tâm thức ấy không bao giờ hiểu được tất cả ư nghĩa của cuộc đời.

Vậy nếu muốn nhận biết bản chất của các vấn đề, ta phải chăm lo toàn cả cơ sở xuất xứ của chúng, chứ không phải chỉ lo duy một trường hợp nào riêng biệt, v́ dù trường hợp này có thế nào, có rắc rối, có khắc nghiệt, hay thúc bách thế nào đi chăng nữa nó cũng vẫn liên quan với tất cả mọi vấn đề khác. Thế nên quan trọng không phải là xem xét vấn đề ấy ở chỗ cục bộ manh mún, điều này là một điều rất đỗi khó khăn. Khi gặp một vấn đề khẩn cấp, khổ sở, dây dưa th́ phần đông chúng ta nghĩ rằng cần phải giải quyết nó riêng rẽ, chứ không lưu tâm xem xét toàn bộ cơ cấu của tất cả những vấn đề. Ta xét nghĩ về vấn đề đó một cách cục bộ manh mún, nhưng cái tâm thức manh mún đích thị là cái tâm thức ti tiện nhỏ nhen; cái tâm thức ấy là tâm thức trưởng giả không phải trong ư nghĩa xấu, mà dùng đó để chỉ rơ thực trạng của tâm thức; tâm thức ấy nhỏ nhen tầm thường khi nó muốn giải quyết riêng rẽ một vấn đề nào của nó. Kẻ nào đang bị sự ganh ghét thiêu đốt, th́ muốn hành động ngay tức thời, muốn làm một việc ǵ, muốn xoá bỏ sự ganh ghét hay ra tay trả thù. Nhưng cái phiền năo đặc biệt ấy vốn liên quan sâu xa với nhiều vấn đề khác nữa. Vậy ta phải xem xét toàn bộ cơ cấu của các vấn đề, chứ không phải chỉ lo xem xét riêng một phần nào trong đó.

***
Ghi chú:

(1) Communication: thông đạt
(2) Communion: thông cảm
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 2 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Sự Thông Cảm
« Reply #6 on: July 21, 2019, 10:56:50 am »
Sự Thông Cảm
Communion


Mỗi khi có những vấn đề này th́ phải hiểu minh bạch rằng nơi đây chúng ta không lo t́m giải pháp cho một vấn đề nào cả. Như tôi đă lưu ư các ngài rồi, đi t́m giải pháp tức là trốn tránh vấn đề. Sự trốn tránh này có thể êm dịu hoặc đau đớn, có thể đ̣i hỏi một khả năng trí thức hay những tài năng ǵ đó, nhưng dù thế nào cũng thế, đó vẫn là trốn tránh thôi. Nếu chúng ta muốn giải phóng, muốn dứt hết tất cả những bức bách áp lực trong các vấn đề của ta, cho tâm thức chúng ta được tịnh định và sáng suốt – v́ chỉ trong tự do mới được vậy – th́ công việc đầu tiên của chúng ta là đừng lo giải quyết các vấn đề ấy, mà phải hiểu chúng. Hiểu quan trọng hơn giải quyết nhiều lắm. Sự thông hiểu không phải là khả năng hay sự tinh xảo lanh lợi của tâm thức đă thu hoạch nhiều trí thức chi ly phân tích và biết áp dụng những trí thức ấy vào một vấn đề nào nhất định: mà hiểu là thông cảm được với vấn đề. Thông cảm với vấn đề không phải là tự đồng hoá với nó. Như tôi đă nói, muốn thông cảm với một cội cây, một con người, một ḍng sông, một cái đẹp phi thường của thiên nhiên, tất ḿnh phải được một niềm thanh thản lắng dịu nào đó, phải có cảm thức tách biệt ra, tách xa hẳn với các sự vật.

Vậy điều chúng ta t́m học ở đây chính là thông cảm với vấn đề. Nhưng các ngài có nhận hiểu chỗ khó khăn ấy hay không? Mỗi khi có sự thông cảm với bất cứ điều ǵ, th́ tâm niệm về "tự ngă" đă vong bặt. Khi ngài thông cảm với người ngài yêu thương – với vợ, với con, khi ngài cầm tay một người bạn, trong khoảnh khắc ấy – nếu đó chẳng phải là một t́nh cảm, một cảm giác giả tạo mà người ta gọi là t́nh thương, mà là một cái ǵ khác hẳn, một cái ǵ linh động, mănh liệt, chân thật – th́ lúc ấy toàn cả cơ vị của "tự ngă" đều bặt vong với cả cái tiến tŕnh tư niệm của nó. Cũng thế, thông cảm với một vấn đề có ngụ ư rằng có một sự bất đồng hoà lúc quán sát. Bấy giờ, toàn thân xác, cả óc năo và thần kinh – toàn cả thân tâm đều ngừng nghỉ. Trong tâm trạng đó, ta có thể quán sát vấn đề mà không tự đồng hoá, và chỉ trong tâm trạng ấy mới hiểu thấu được vấn đề.

Kẻ tự nhận là nghệ sĩ có thể họa một cội cây hay viết một bài thơ về cội cây, nhưng tôi e họ không thật sự thông cảm với cội cây. Trong trạng thái thông cảm, tuyệt không có diễn dịch, không có ư thông đạt, không lo t́m những cách thức diễn đạt. Dù ta có t́m cách hay không t́m cách phô diễn một thông điệp bằng những danh từ, ghi vào một bức tranh bằng vải hay khắc bằng đá ǵ đi nữa, việc ấy kể ra không quan trọng là bao; nhưng hễ ta vừa mống ư diễn bày, muốn xuất đầu lộ diện, muốn đem ḿnh ra bán với buôn, muốn danh vọng tăm tiếng, vân vân, th́ ngay lúc ấy sự quan trọng của cái ngă liền xen vào guồng tác động. Hiểu trọn vẹn một vấn đề, tức là thông cảm với vấn đề. Bấy giờ ta thấy rằng vấn đề không quan trọng ǵ, mà quan trọng là cái tâm thông cảm ấy thôi, và ta không cấu tạo vấn đề ǵ nữa hết. Nhưng nếu không thông cảm được vây, nếu ta cứ vị ngă duy kỷ tập trung vào chính ḿnh thôi, lo t́m các diễn đạt riêng tư hay lo toan những mục tiêu ǵ đại loại cũng trẻ con như thế ấy – th́ đó là ḿnh tự dấy cho ḿnh thêm lắm vấn đề thôi.

Như hôm trước đây tôi đă nói, để hiểu một vấn đề – bất cứ vấn đề nào – ta phải hiểu toàn bộ tiến tŕnh của những dục vọng. Con người vốn tự mâu thuẫn nơi tâm lư tức tự mâu thuẫn trong hành động của họ. Họ nghĩ một điều này và họ lại làm một điều khác. Họ sống trong tâm trạng tự mâu thuẫn, nếu không vậy th́ họ chẳng có vấn đề ǵ cả. Mà sự tự mâu thuẫn xuất hiện là khi ta không hiểu bản chất các dục vọng. Để sống tuyệt không xung chướng mảy may ǵ cả, ta phải hiểu cơ cấu và bản chất của các dục vọng: đừng dồn ép chúng, đừng kiểm soát chúng, đừng huỷ diệt chúng, cũng đừng thuận chiều theo chúng, như phần đông chúng ta hay làm. Nói thế không có nghĩa là ta ngủ gật đi, hôn trầm đi và chỉ giữ việc chấp thuận cuộc sống với tất cả những truỵ đồi của nó, mà nói thế là tự ḿnh phải nhận thấy rằng mọi xung đột xung chướng, dưới bất cứ h́nh thức nào, như là những cuộc gây gổ trong gia đ́nh, trong làng nước hay trong xă hội, đều tổn hại tâm thức, khiến cho tâm thức lu mờ và vô cảm giác.

Như tôi đă nói rồi, một dục vọng tự nó không phải là một trạng thái mâu thuẫn – mà chính các đối tượng của những dục vọng và những phản ứng của chúng với các đối tượng tạo ra mâu thuẫn. Sở dĩ dục vọng lại được liên tục là khi tâm niệm tự đồng hoá theo nó đó thôi.

Muốn quán sát tất nhiên phải có mẫn cảm: nào mắt, nào tai, toàn bản thể phải linh động, tuy nhiên tâm thức vẫn phải tịnh định. Thế là ta có thể nh́n một chiếc xe đẹp, một người đàn bà đẹp, một toà nhà rực rỡ hay một nét mặt tươi tắn, khôn ngoan: ta có thể quán sát mỗi sự thể ở ngay thật tướng và giữ theo chân kiến ấy. Nhưng thói thường th́ chính tâm niệm xen vào tự đồng hoá với dục vọng khiến cho dục vọng có được sự liên tục.

Điều quan trọng là quán sát mà không xen tư niệm vào. Nhưng các ngài chớ nên lấy điều đó làm một vấn đề. Các ngài chớ bảo: "Làm sao tôi quán sát được, làm sao tôi thấy biết và cảm nhận được mà không cho tư niệm xen vào?". Nếu tự ngài ư thức được toàn cả tiến tŕnh của những dục vọng, ư thức mâu thuẫn phát sinh giữa các đối tượng của chúng, và ư thức chỗ liên tục mà tư niệm đem đến cho dục vọng – nếu ngài nhận thấy toàn bộ máy móc cơ vi ấy tác dụng, th́ ngài sẽ không đặt câu hỏi ấy làm ǵ?

Muốn tập lái xe, nhờ người ta cắt nghĩa về lư thuyết thôi, không đủ: ta phải ngồi vào cầm tay lái, vặn mở máy, sử dụng mấy cái thắng, t́m học toàn việc lái xe. Cũng vậy muốn nhận biết sự vận hành vô cùng tế nhị của tư niệm và của dục vọng, tất nhiên ta không thể chỉ biết nội có một việc nhờ người dẫn giải cho thôi, ta c̣n phải quán sát nó, tự ḿnh trực tiếp t́m học nó, như vậy cần phải mẫn cảm, biết nhiếp dẫn thật tinh vi mới được.

Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 2 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Sự Thông Cảm
« Reply #7 on: July 27, 2019, 02:40:29 pm »
Sự Thông Cảm (tt)
Communion


Tôi đă nói rằng đây không chỉ lo giải quyết những vấn đề mà phải hiểu chúng. Chúng chỉ xuất hiện khi nào có mâu thuẫn, có xung dột, mà mọi xung đột đều ngụ hàm sự cố gắng, phải không? Cố gắng để thành công, cố gắng để trở thành, cố gắng để thay cái này cho ra cái khác, cố gắng để t́m thấy điều kia và ĺa bỏ điều nọ. Các sự cố gắng như thế luôn luôn bắt nguồn ở một dục vọng nào đó mà tư niệm đem đến sự liên tục. Vậy ta cần phải t́m học toàn bộ tiến tŕnh ấy là thế nào, t́m học chứ chẳng phải lo nhờ một diễn giả chỉ dạy chi, cậy nhờ như vậy tuyệt nhiên không có chút giá trị ǵ hết. Điều ta nghe ở máy điện thoại có thể nó dễ chịu hay khó chịu, chân thật hay hoàn toàn ngu xuẩn và hư nguỵ: nhưng chính cái điều mà ta nghe được mới là đáng kể, chứ kể chi cái dụng cụ kia đâu. Phần đông người đời đặt sự quan trọng vào dụng cụ. Các ngài chớ tưởng rằng dụng cụ sẽ chỉ dạy các ngài được điều ǵ: tôi thường nhắc măi cái thứ mê muội đặc biệt ấy. Các ngài đến đây để t́m học, các ngài đang nghe, chẳng phải nghe người nói thôi, mà nghe chính ḿnh. Các ngài thông cảm với tự tâm ḿnh, các ngài đang quán sát, để nhận rơ hành tung tác động của các dục vọng và sự nảy sinh của các vấn đề. Như vậy là các ngài thâm nhập tự thâm tâm thiết cận của ḿnh và ta chỉ cảm nhận sâu xa tự tâm là khi ta tự quán thật tịnh định, không phải tự bảo ḿnh rằng: "Tôi phải nhận rơ cơ cấu của nó cho kỳ được mới nghe", để rồi sinh vọng động và lao chao táy máy lên. Đây các ngài đang t́m xem một vấn đề xuất hiện cách nào và xem tư niệm kéo dài vấn đề bằng cách giúp sự liên tục cho một dục vọng đặc biệt như thế nào. Vậy nơi đây chúng ta sẽ t́m học xem một vấn đề nảy sinh ra sao và vấn đề chấm dứt ra sao – không phải bằng cách mất thời giờ suy tưởng vấn đề đó, mà bằng cách là chấm dứt nó ngay tức thời.

Dù với bất cứ một vấn đề nào, chính tư tưởng của ta gia cho nó sự liên tục. Nếu ngài nói với tôi một điều hợp tai, tư niệm tôi liền tự đồng hoá với cái vui tai ấy và muốn ở miết trong đó; thế rồi tôi xem ngài như người thân hữu và muốn thường gặp ngài. Nhưng nếu ngài nói với tôi một lời ǵ thoá mạ, th́ sao? Th́ tôi cũng gia cho nỗi phiền giận của tôi được sự liên tục bằng cách tưởng nghĩ đến nó. Điều ngài nói với tôi đó có lẽ là đúng thật, nhưng tôi không vừa ư nên tôi tránh ngài đi, hay tôi muốn tấn công lại ngài. Đó là sự vận hành tạo tác những vấn đề và chúng cứ c̣n tiếp diễn đấy măi.

Thiết tưởng nói thế đă khá rơ ràng. Ta giúp sự liên tục cho điều nào mà ta suy tưởng thường xuyên. Hẳn các ngài thừa biết những tư niệm rối loại của các ngài về gia đ́nh, những kỷ niệm vui thích và những thất vọng của ngài về chính bản thân, chúng trở đi trở lại măi và như vậy tức là chúng hiện tồn liên tục đấy hoài. Nhưng nếu các ngài bắt đầu nhận hiểu toàn bộ tiến tŕnh ấy mà tự ḿnh t́m học bản chất của cái liên tục ấy, th́ ngay khi vấn đề vừa xuất hiện ra, các ngài có được sự thông cảm hoàn toàn với nó, v́ tư niệm không chen vào, và do đó, vấn đề liền chấm dứt tức khắc. Các ngài có nghe kịp chăng?

Thưa các ngài, ta lấy một vấn đề thông thường: muốn cảm thấy ḿnh được an toàn, an ninh. Đó là một trong những nhu cầu của con người mà căn nguyên là ở thú tính. Một sự an toàn an ninh nào về vật chất, dĩ nhiên là cần thiết rồi. Ta phải có một chỗ để ở và phải biết lát nữa đây ăn cơm ở đâu – trừ ra ở Đông phương là nơi có thể thản nhiên nhận lấy sự bất an vật chất để lê chân từ làng này qua làng khác, vân vân. Thực là may hay chẳng may, ta không làm được thế ở xứ này, ta dễ bị bỏ tù v́ tội lây lất lang thang với bao cái rắc rối dính liền theo đó…

Ở thú vật, ở đứa bé, đứa trẻ con, nhu cầu an toàn về thể chất rất là mạnh mẽ. Nhưng nhiều người trong chúng ta lại muốn có sự an ninh tâm lư: trong những ǵ ta làm, suy tưởng và cảm nhận, ta đều muốn có sự an ninh, sự chắc chắn. Bởi thế nên ta phát khởi cái tâm thức quá đỗi tranh chấp, bởi thế nên ta ganh ghét, tham cầu, đố kỵ, hung bạo, bởi thế nên ta quá đỗi lo toàn về những điều tuyệt đối không quan trọng ǵ cả. Cái nhu cầu quyết liệt về sự an ninh tâm lư ấy, vốn hiện hữu từ mấy triệu năm rồi mà chúng ta vẫn không bao giờ tự hỏi xem sự thực của nó nằm ở đâu. Chúng ta đă chấp nhận cho rằng chúng ta cần phải có an ninh tâm lư trong những cuộc tương giao với gia đ́nh, với vợ hay chồng, với con cái, với của cải, với cái ta gọi là Thượng đế. Ta phải có sao cho được sự an ninh mới nghe, bất cứ với giá nào.

Mà đây tôi muốn thông cảm với nhu cầu an ninh tâm lư kia, v́ đó đích thực là một vấn đề. Đối với phần đông chúng ta, không cảm thấy ḿnh được an ninh tâm lư, là hỏng chân thất thế, là loạn trí hay trở nên ngơ ngác quái gở lập dị rồi. Ta có thể nhận thấy cái nh́n ngơ ngác quái gở
đó trên vẻ mặt của nhiều người. Tôi muốn khám phá xem nhu cầu an ninh này thật sự do đâu mà ra, v́ chính sự tham cầu này mà giữa những cuộc tương giao nhân sinh mới dấy khởi ḷng ganh ghét, lo âu, thù hằn, cảnh khổ sở mà phần đông chúng ta đang sống. Cứ mong cầu sự an ninh ấy từ hàng triệu năm đă trước nhiễm quá đỗi như vậy rồi, làm sao tâm thức ấy có thể khám phá được bản chất đích thực của nhu cầu kia? Dĩ nhiên nếu tôi muốn khám phá th́ tôi phải hoàn toàn thông cảm với nhu cầu ấy. Tôi không muốn nhờ ai dạy cho tôi: như vậy là dại dột – tôi phải tự ḿnh t́m học. Tôi phải khai phá, phải nhận biết nhu cầu an ninh ấy, phải hoàn toàn mật thiết với nó, bằng không tôi không thể nào biết được rằng có hay không cái mà người ta gọi là sự an toàn, an ninh. Chắc chắn đây là vấn đề chính yếu cho phần đông chúng ta. Nếu tôi t́m thấy rằng không có an toàn an ninh ǵ cả, th́ tôi không c̣n tạo tác ra những vấn đề ǵ nữa, có phải thế không, v́ bấy giờ tôi đứng ra ngoài những cuộc đấu tranh t́m cầu an ninh: hành động của tôi trong các cuộc tương giao với người khác trở thành khác hẳn. Nếu vợ tôi muốn bỏ tôi, th́ cứ bỏ, tôi sẽ không lấy đó làm một thảm kịch, tôi sẽ không thù oán ai cả, tôi sẽ không ganh ghét, đố kỵ, nóng giận ǵ ai cả, vân vân.

Tôi thấy bây giờ các ngài nghe tôi rất chú ư. Chắc là v́ các ngài quen thuộc với khía cạnh vấn đề này hơn tôi. Cứ riêng tôi th́ tôi không muốn làm sự an ninh trở thành một vấn đề. Tôi không muốn tạo tác vấn đề ǵ hết, dù về kinh tế, xă hội, tâm lư hay về cái gọi là tôn giáo. Tôi thấy rất rơ ràng mỗi vấn đề đều khiến ḿnh hoá ra hôn trầm, vô cảm, và chỉ có cái tâm thức hết sức mẫn cảm mới là thông minh. Và do v́ nhu cầu an trú rất đỗi sâu đậm và mănh liệt nơi mỗi chúng ta đây, cho nên tôi muốn biết coi quả có hay không có sự an ninh an toàn. Nhưng biết được điều ấy là việc rất khó khăn, v́ chẳng những từ khi ta c̣n thơ bé, mà từ cả hồi khởi thỉ xa xưa kia, con người luôn luôn cảm thấy cần được an ninh, an toàn trong việc làm, trong tư tưởng, trong xúc cảm, trong tín ngưỡng, trong những t́nh cảm ái quốc, trong gia đ́nh, trong của cải tài sản. Chính bởi thế mà kư ức, cùng những truyền thống tập tục, tất cả toàn bộ ấy của quá khứ, đă giữ một vai tṛ quyết định trong cuộc đời chúng ta.

Mà mọi kinh nghiệm lại đều tăng gia cảm ư t́m cầu an ninh, an toàn của tôi thêm. Các ngài hiểu chứ? Mỗi một kinh nghiệm đều được ghi vào kư ức, cộng thêm vào mớ tích luỹ sẵn có từ trước.

Kinh nghiệm tích trữ ấy trở thành cái hậu trường thường trực trong suốt cả đời tôi, và tôi lấy hậu trường ấy để sống những kinh nghiệm mới, thành thử mỗi kinh nghiệm mới này cộng thêm vào hậu trường kư ức kia, tôi nương vào đó để cảm thấy ḿnh an toàn, an trú. Vậy tôi phải nhận thức cái tiến tŕnh qui định trước nhiễm lạ lùng ấy của tôi. Không phải cố lo giải toả thoát ra sự qui định tâm thức kia của tôi, mà phải thông cảm với nó từ phút này đến phút khác. Bấy giờ tôi mới có thể nhận thức được tham vọng cầu an, để không lấy điều ấy làm thành một vấn đề.

Nói thế rơ ràng chứ? Các ngài muốn hỏi thêm ǵ không?

***
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 3 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Sự Thông Cảm
« Reply #8 on: August 04, 2019, 02:46:51 pm »
Sự Thông Cảm - Vấn Đáp

Hỏi: Không có thông cảm được v́ tâm thức đeo mang gánh nặng của tự ngă.

Krishnamurti: Thưa ngài, tôi hỏi ngài một câu: thông cảm là ǵ? Khi tôi hỏi ngài câu ấy, cái ǵ phát hiện trong tâm thức ngài? Toàn bộ tâm thức qui định của ngài liền vận dụng và ngài mới trả lời; nhưng thật sự ngài đă không nghe câu hỏi. Từ trước ngài từng đă có hay không có nghĩ về điều ấy. Có lẽ ngài có dịp nào nghĩ đến, hay đă đọc ít nhiều về điều ấy trong sách vở và nay ngài lặp lại những ǵ ngài đă đọc, nhưng ngài không thật sự nghe câu tôi hỏi. Khi có ai bảo ngài: "Hăy thử thông cảm với một cội cây", th́ dĩ nhiên là nếu việc ấy có phần nào hứng thú cho ngài, trước tiên ngài phải hiểu rơ điều ấy nó như thế nào trước đă: ngài đến ngồi dưới một tàng cây, hay bên bờ sông hoặc cạnh trái núi hoặc ngài chỉ nh́n vợ hay con. Thông cảm nghĩa là ǵ? Nghĩa là tuyệt đối không có sự ngăn cách chướng ngại của tư niệm giữa người năng quán với đối tượng sở quán. Người năng quán tất không tự đồng hoá với cội cây, với con người, với ḍng sông, với trái núi, với trời mây ǵ cả; tuyệt chẳng có ngăn ngại ǵ hết. Nếu có một tự ngă, với sự phức tạp của những tư niệm và của những mớ bận tâm của nó khi nó nh́n cội cây, th́ chẳng có thông cảm ǵ được cả. Thông cảm với một người nào hay với một vật ǵ, tất phải có khoảng cách, phải có sự im lặng, thân thể, những thần kinh, trí và tâm, toàn bản thể, phải được tịnh định, phải như như bất động hoàn toàn. Ngài đừng hỏi: "Làm sao bất động?". Ngài chớ nên làm sự im lặng hễ cơ vận một vấn đề. Cứ nhận thấy rằng hễ cơ vận của tư niệm hay tác động th́ tất nhiên không có cảm thông ǵ hết… nhưng thế không có nghĩa là phải ngủ gật hôn trầm!

Chắc ngài chưa từng làm thế bao giờ. Ngài không hề có thông cảm ǵ với vợ, với chồng, với con cái, với những kẻ mà ngài ngủ, thở, ăn, sống cuộc đời ḿnh cùng chung với họ, có lẽ ngài cũng chưa bao giờ thông cảm với chính ḿnh. Nếu là người Công giáo, ngài đi nhà thờ và tiếp nhận cái mà người ta gọi là Thánh Thể, nhưng có phải là cảm thông thánh thể đâu. Tuân hành như vậy quả là thiếu sự trưởng thành lắm vậy!

Khi nói thông cảm với thiên nhiên, với núi non, hay thông cảm lẫn nhau giữa người với người, th́ phần đông chúng ta đều không biết đó là ǵ, liền cố tưởng tượng. Ta suy luận về điều ấy rồi bảo: "Chính cái tự ngă đă ngăn ngại sự thông cảm". Xin ngài đừng lấy đó làm một vấn đề khác nữa. Ngài đă có nhiều vấn đề quá rồi. Xin ngài hăy lắng nghe thôi. Đây, ngài đang thông cảm với tôi và tôi thông cảm với ngài. Tôi đang nói chuyện với ngài, và muốn nhận hiểu tôi, ngài cứ lắng nghe thôi. Nghe là chú ư mà không cố gắng, trong đó các thần kinh đều được an nghỉ ung dung. Khỏi cần phải tự nhủ: "Tôi phải lắng nghe đây", rồi cứ mà cứng đơ co quắp và làm căng thẳng những dây thần kinh của ḿnh. Nghe nói có nghĩa là lắng nghe thoải mái ung dung, lặng lẽ, khả dĩ đón nhận những điều mà người nói đang muốn tỏ bày. Điều mà người ấy nói có thể là một điều hoàn toàn ngu xuẩn, hay có thể là một thực tại, và muốn biết rơ, tất phải lắng nghe – nhưng việc lắng nghe dường như là việc rất khó khăn cho ngài. Ngài không lắng nghe đâu, tận nơi tâm trí ngài, ngài đang căi lẽ với tôi, tạo dấy lên một hàng rào toàn rặt những tiếng những lời.

Chỗ quan trọng ở đây là tự thông cảm với chính ḿnh một cách dịu hoà và tự tại, để có thể theo dơi mỗi cử động của những tư niệm cùng những t́nh cảm của ḿnh, y như theo dơi ngọn suối cỏn con vậy: nhận thấy mỗi sự vận hành của tư niệm, mỗi sự chuyển biến của t́nh cảm, tịnh không màng sửa đổi ǵ trong đó, tịnh không bảo rằng nó phải hay quấy, tịnh không có những phê phán trưởng giả, ngớ ngẩn, ti tiện nào cả. Cứ quan sát thôi, và do sự quan sát ấy, khi mà ta không tự đồng hoá với một tư niệm nào cả, với một t́nh cảm nào cả (dù vui thích hay buồn phiền) th́ ta mới thấy rằng ta vốn có thể thông cảm với chính ḿnh vậy.

Phần đông chúng ta muốn được an ninh tâm lư, gắng sức t́m sự an ninh ấy, bởi thế mà gia đ́nh trở thành ác mộng, v́ ta lợi dụng gia đ́nh một cách kinh tởm để an định cho kỳ được sự an ninh bản thân. Kế đó lấy quốc gia làm chỗ an ninh cho ta, và ta liền dấn thân lao đầu vào những việc ái quốc xuẩn động. Trong thể chế gia đ́nh, hẳn chẳng có ǵ là ác hại cả, chỉ khi ta lợi dụng gia đ́nh làm chỗ an ninh, tâm lư cho ta, th́ gia đ́nh mới thành cái thuốc độc giết người.

Muốn sợ điều ấy ta phải thông cảm với ḷng tham cầu muốn được an toàn an ninh, cái ḷng sở cầu ăn sâu bén rễ quá đậm trong ḷng ta rồi. Nó trở đi trở lại măi dưới xiết bao h́nh thức: chẳng những trong gia đ́nh thôi, mà cả trong những kỷ niệm và trong sự áp chế hay ảnh hưởng tương sinh trong các cuộc tương giao giữa người với người. Ta nhớ lại những sự việc nào trong các cuộc tương giao ấy khả dĩ làm ta vui thích, sự việc nào đă làm cho ta ít nhiều hy vọng hay ít nhiều bảo đảm ǵ đó, và ta ẩn náu trong các kỷ niệm ấy. C̣n có sự an ninh của việc lanh lợi tháo vát của sở học kiến thức, lại có sự an ninh qua tài năng: ta biết vẽ, ta biết chơi đàn, hoặc ta có một khả năng nào khác.

Khi ta thông cảm với ḷng ham muốn xui khiến t́m cầu sự an ninh, và khi ta nhận thấy chính ḷng ham muốn kia đă dấy sinh những sự mâu thuẫn ở nội tâm, v́ tuyệt nhiên chẳng có ǵ trên đời này, kể cả chính bản thân ta đây nữa, chẳng có ǵ là an toàn, an ninh cả, vừa khi ḿnh nhận thấy ra điều ấy (chẳng phải nhờ ai chỉ bảo cho) và khi ḿnh đă giải quyết trọn vẹn vấn đề rồi, th́ ḿnh đă thoát ngay ṿng mâu thuẫn, và do đó mà thoát cả sự sợ hăi.

Nói thế đă đủ cho hôm nay chứ… ? Không biết có bao giờ các ngài từng được lặng lẽ nơi tự tâm chăng. Khi bước trên đường phố th́ tâm thức được hoàn toàn tịch lặng, ta quan sát, ta lắng nghe, mà không tư niệm ǵ cả. Khi ta cầm lái xe, ta nh́n con đường, nh́n những cây cối, nh́n các xe đang qua qua lại lại, đó là quán sát mà không nhận biết, mà không có sự vận dụng tác động của tư nhiệm. Tư niệm cần vận hành tác động th́ nó càng tiêu ṃn tâm thức, nó không chừa chỗ cho tính hồn nhiên ngây thơ và chỉ có tâm thức hồn nhiên mới có thể nhận thấy được thật tại.

Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 3 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Thay đổi & Chuyển hóa
« Reply #9 on: August 12, 2019, 05:48:52 pm »
3. Thay đổi & Chuyển hóa
(Change and Mutation)


Thay đổi và chuyển hoá rất khác xa nhau. Chỉ một việc thay đổi suông thôi không đưa tới đâu cả. Ta có thể tập luyện để được thích ứng một cách hời hợt bề ngoài, để tuân rập phụ họa khéo léo với những hoàn cảnh khác nhau, với những trường hợp cơ duyên, với những trói buộc nội tâm và ngoại cảnh; nhưng sự chuyển hoá đ̣i hỏi một tâm trạng khác hẳn. Hôm nay tôi xin vạch rơ chỗ dị biệt đó.

Thay đổi là biến chế và canh cải, đó là thay một sự thể này bằng một sự thể khác. Mọi cuộc thay đổi đều ngụ ư có một hành vi của ư chí, hoặc có tính cách hữu thức hoặc vô thức. Khi nh́n thấy sự hỗn loạn, sự đói kém, sự áp bức, sự khốn khổ cùng cực, sự đói kém, sự áp bức, sự khốn khổ cùng cực của toàn cơi Á châu hậu tiến, tất nhiên ta thấy cần phải có một cuộc thay đổi tận căn để có tính cách cách mệnh, chẳng những về mặt vật chất hay kinh tế, mà cả về mặt tâm lư nữa: một cuộc thay đổi ở mọi giai tầng của bản thể chúng ta, ở ngoại cảnh cũng như ở nội tâm, khả dĩ cải thiện cuộc sống con người. Điều ấy là dĩ nhiên cả những kẻ, dù có óc bảo thủ nhất đời đi nữa, cũng đồng ư như vậy. Nhưng tôi e rằng mặc dù có nh́n nhận điểm này đi nữa, ta cũng không nhận thấy những ǵ ngụ hàm trong đó. Ta có nhận thấy cho thâm sâu hơn rằng chỉ nội việc vá víu, nội cái việc thay thế, nội cái việc canh cải, đều chỉ là giũa với mài cho bóng loáng, và thế, tức là chỉ lo nội cái việc thanh lọc thói tục qua loa thôi? Tôi thiết tưởng chúng ta cần nền nhận hiểu thâm sâu vào nội dung ư nghĩa tiềm tàng của việc chúng ta lo chế biến thay đổi, trước khi xem xét sự chuyển hoá hiểu theo ư nghĩa của tôi.

Tuy các cuộc chế biến ấy đành là cần thiết, nhưng theo tôi, chúng chỉ luôn luôn toàn là có tính cách ngoài mặt phơn phớt đấy thôi. Toàn là những việc do dục vọng hay ư chí phát động, toàn là những sáng kiến hướng vào một chỗ nhất định, hướng vào một lối xử sự và một hành vi rất cố định. Tất nhiên là mọi thay đổi nào được phát động một cách hữu ư hẳn nhiên đều gồm một dụng ư, dụng ư này có thể của một cá nhân hay của một tập đoàn, có thể lộ liễu hay tiềm ẩn; dụng ư ấy có thể từ thiện, rộng lượng, hay do sợ hăi và tuyệt vọng khởi sinh, thế nào cũng gây cho ta một mớ thay đổi. Với tư cách là cá nhân hay tập đoàn, chúng ta vốn rất dễ dàng thay đổi lề lối xử sự tùy theo những ảnh hưởng hay những áp lực hoặc khi có một cuộc phát minh sáng chế nào liên quan đến cuộc sống của ta một cách trực tiếp hay gián tiếp. Người ta có thể khiến chúng ta biến cải thỏa thuận của ta, dẫn tư tưởng của ta vào đường này hay lối nọ bằng những bài báo hay bằng những cuộc tuyên truyền ư thức hệ. Các tôn giáo có tổ chức buộc ta phải chỉ chịu giáo dục ngay từ lúc bé thơ theo một mớ tín ngưỡng khả dĩ qui định trước nhiễm ta suốt đời, đến nỗi mọi thay đổi nào phát sinh được ở ta vẫn vướng kẹt lẩn quẩn trong khuôn khổ của các tín ngưỡng ấy.

Tựu chung, chẳng mấy ai trong chúng ta thực sự thay đổi mà không phải v́ một duyên cớ nào đó. Duyên cớ này có thể có tính cách vị tha hay vị ngă, hạn hẹp hay rộng răi, nó có thể là sợ hăi không được ban thưởng này hay không chứng đạt một quả vị nào đó trong vị lai. Kẻ th́ hy sinh cho một đoàn thể, người th́ hy sinh cho nhà nước, cho một ư thức hệ hay chủ nghĩa hay cho một lối tín ngưỡng nào đó về Thượng đế, làm thế với mục đích có tính cách hữu thức hay vô thức là thay đổi con người. Nhưng cái mà họ gọi là thay đổi đó chỉ là sự liên tục có chút ít chế biến đối với cái đă sẵn có. Chúng ta đă trở thành xảo quyệt trong mớ tṛ ấy, ta thực hiện liên miên bao nhiêu khám phá về vật lư, về toán học, về các khoa học thực dụng, ta sáng chế phát minh trong mọi lănh vực, ta đang sửa soạn lên tận mặt trăng. Ở một vài phạm vi, ngày nay chúng ta rất đỗi uyên bác và biết bao nhiêu sự việc, và những thay đổi đại loại như thế ngụ nghĩa rằng ḿnh có khả năng điều chỉnh thích ứng liền với hoàn cảnh mới và với những thúc  bách mới do hoàn cảnh ấy dấy sinh. Nhưng thế đă đủ chăng?

Hẳn ta có thể nhận thấy những ǵ nằm trong lối vá víu thiển cận ấy, và cảm thấy cần phải có một cuộc chuyển hoá tận căn nơi tâm nội mà không do một dụng ư ǵ phát động, cũng không phải là thành quả của sự cưỡng bức bắt buộc. Ta có thể nhận thấy cần phải có một cuộc chuyển hoá ngay tại căn cội của quan năng tư tưởng, bằng không th́ con người chẳng qua chỉ là những con khỉ thông thái, có nhiều khả năng lạ lùng, nhưng chẳng phải là những con người đích thực. Khi ư thức sâu xa điều vừa tŕnh bày, ta phải làm thế nào? Bằng chẳng có cuộc chuyển hoá tận căn ấy, thật cách mệnh ấy, bằng chẳng có cuộc chuyển hoá ấy ngay tại căn cội của bản thể ta, th́ các vấn đề của chúng ta về mặt kinh tế và xă hội cứ càng lúc càng gia tăng và càng trở nên trầm trọng. Vậy tâm thức chúng ta cần phải mới mẻ và tươi nhuận, và muốn được vậy, cuộc chuyển hoá ấy phải phát sinh tận nơi sâu thẳm của tâm thức ta, và không thể chỉ là thành quả của một hành vi ư chí: cuộc chuyển hoá ấy phải không có tính cách dụng ư.

Không biết tôi nói thế có rơ ràng chăng.

Khi thấy cần thiết phải thay đổi, ta có thể vận dụng ư chí của ta để phát động ra cuộc thay đổi ấy. Ư chí là một dục vọng do một sự quyết định hướng dẫn nó vào một đường hướng đặc biệt nào đó và do tưởng niệm, sợ hăi, sự chống kháng phát động. Nhưng mọi sự ǵ có thể kết thành do một hành động nào phát từ dục vọng, từ ư chí, đều bị giới hạn, cục bộ. Đó chỉ là diên tŕ biến tướng của những ǵ đă hiện hữu, như ta có thể thấy điều ấy trong thế giới cộng sản, cũng như trong những xứ tư bản. Vậy cần phải có cuộc cách mệnh phi thường, một cuộc cách mệnh tâm lư ở bản thể con người, trong chính con người, nhưng nếu con người đeo mang một mục đích nào, một kế hoạch nào, th́ cuộc cách mệnh ấy lại lẩn quẩn trong giới hạn của cái đă biết, thế tức là không có mảy may ǵ là thay đổi cả.

Tôi có thể thay đổi tôi, tôi có thể buộc tôi thay đổi cách thức tư tưởng của tôi, có thể thuận nhận những tín ngưỡng, có thể buộc ḿnh từ bỏ những thói quen, gác dẹp niềm ái quốc hẹp ḥi của tôi; tôi có thể tự ḿnh "tẩy năo" cho ḿnh, thay v́ phải chịu một chính đảng hay một giáo hội nào tẩy năo cho. Mọi việc đó đều khá dễ dàng nhưng tôi thấy toàn là luống công, v́ toàn chỉ hời hợt bên ngoài, không đưa đến tận chỗ giác ngộ sâu mầu mà từ đó mới có thể thật sự sống, thật sự hiện thể và thật sự hành động. Thế th́ ta phải làm sao đây?

Các ngài có nhận hiểu câu hỏi của tôi chứ? Mong rằng tôi đặt câu hỏi rơ ràng: Nếu tôi cố gắng để thay đổi, th́ sự cố gắng ấy tất nhiên phải có một dụng ư, nghĩa là có một tư dục phát động một hành vi vào một hướng nào đó. Nghĩa là có sự vận dụng của một ư chí, thế là chỉ tạo ra có sự chế biến, chứ tuyệt chẳng phải một cuộc thay đổi nào cả.

Tôi nhận thấy rơ là tôi cần phải thay đổi; thay đổi không cố gắng. Mọi cố gắng vào đó đều tự hủy hoại lại chính nó, v́ cố gắng hàm ư có việc áp dụng một tư dục, một ư chí, tuân theo một kiểu mẫu định sẵn, một công thức, một khái niệm. Thế th́ tôi có thể là ǵ đây?...

Không biết các ngài có nhận thấy chỗ đó như tôi chăng, không biết các ngài có nhận thấy chỗ yếu chỉ phi thường của câu hỏi đó chăng, chẳng phải thấy nó bằng sự suy luận có t́nh cách trí thức, mà nhận thấy quả điều ấy như là yếu tố tối trọng trong cuộc sống chúng ta. Trải bằng bao xuyến, tuyệt vọng, sợ hăi, với vài khoảnh khắc an vui và hạnh phúc hiếm hoi thôi. Vậy cái thực thể là con người kia, đă bị qui định trước nhiễm quá ư nặng nề từ lâu, làm sao họ có thể bỏ được gánh nặng ấy mà không cố gắng? Không cố gắng, v́ việc trút gánh nặng này nhất định không nên trở thành một vấn đề khác nữa. Như bữa trước tôi đă nói, đeo mang một vấn đề tức là sa vào một trạng huống tâm lư mà ta không hiểu được trọn vẹn, không khám phá đến tột cùng, không giải trừ được.

Tạo ra cuộc chuyển hoá ư?... Không, từ ngữ này sai rồi. Cuộc chuyển hoá ấy phải xuất hiện, và phải xuất hiện ngay tức thời. Nếu ta đem yếu tố thời gian xen vào, th́ thời gian sẽ dấy tạo ra một vấn đề ngay. Không có ngày mai, không có cái thời hạn để tiến tới một cuộc thay đổi, v́ thời hạn chỉ là tư tưởng. Thay đổi th́ phải ngay tức thời đây, hay chẳng hề thay đổi bao giờ cả. Các ngài hiểu chứ?

(cont.)
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 2 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Thay đổi & Chuyển hóa
« Reply #10 on: August 17, 2019, 04:46:17 pm »
Thay đổi & Chuyển hóa
(Change and Mutation)



Tôi nhận thấy cần phải thay đổi tận căn nguyên nơi bản thân tôi với tư cách là một con người thuộc trong toàn cả nhân loại; và tôi cũng cảm thấy rằng thời gian – nghĩa là tư tưởng – không được xen tạp vào đây, rằng thời gian không thể giải quyết được vấn đề này. Tôi đă từng cố gắng cách đó trong bao ngh́n năm rồi, thế mà tôi không thay đổi ǵ được cả. Tôi cứ sống măi với những thói quen của tôi, với tính tham lam của tôi, tôi vẫn cứ bị tù hăm trong óc tranh chấp tổ thành cái nền hiện hữu. Chính tư tưởng đă cấu tạo cái nền ấy, và bất luận ở trường hợp nào, tư tưởng không sao biến đổi cái nền đó mà không dấy tạo một cái nền khác nữa: tư tưởng, chính là thời gian vậy. Thế mà tôi không thể lấy thoả thuận, lấy thời gian, mà phát động được cuộc chuyển hoá, phát động được cuộc thay đổi tận căn nguyên. Không cuộc can thiệp nào của ư chí, không một tư tưởng nào có thể hướng đạo cho cuộc chuyển hoá ấy được hết.

Vậy c̣n ǵ lại cho tôi? Tôi ghi nhớ rằng tham dục – tức là ư chí – không thể phát động được nơi tôi một cuộc chuyển hoá đích thật; rằng con người đă từng chơi cái tṛ ấy từ bao thế kỷ rồi mà không phát động được cuộc thay đổi gốc rễ nơi họ; rằng họ đă vận dụng tư tưởng, tức vận dụng thời gian, vận dụng vị lai với bao nhiêu đ̣i hỏi trói buộc của vị lai, bao nhiêu phóng tưởng bày biện, bao nhiêu áp lực, bao nhiêu ảnh hưởng của nó, mà vẫn không tạo thành được cuộc chuyển hoá nào cả. Thế th́ c̣n ǵ nữa để làm?

Nếu ta hiểu được toàn bộ cơ cấu và hiểu được hết hành tung của ư chí, th́ ư chí tất không khởi động nữa. Và nếu ta nhận thấy rằng sử dụng tư tưởng, tức sử dụng thời gian, như là dụng cụ để chuyển hoá th́ chỉ là sự triển hạn giải đăi th́ lúc ấy tiến tŕnh tư tưởng liền chấm dứt. Nhưng, hiểu nghĩa là ǵ? Phải chăng là cuộc tác động có tính cách trí thức ở b́nh diện ngôn từ, hay nó là sự quán sát một sự kiện? Ta có thể tự bảo: "Tôi hiểu đấy", nhưng danh từ không phải chính là sự vật: th́ ra, hiểu một vấn đề nào bằng trí năo, th́ có phải đâu là giải quyết vấn đề đó được. Cái gọi là nhận hiểu bằng trí năo đó, thực ra, chỉ toàn là văn từ, trong đó danh từ chiếm phần quan trọng. Nhưng khi có sự nhận hiểu đích thực, th́ danh từ không c̣n quan trọng ǵ nữa nó chỉ là cái phương tiện để truyền đạt vậy thôi, và ta tiếp xúc trực chỉ với thực tại, tức là với sự kiện hiện thực. Nếu trong cuộc chuyển hóa tận cùng vừa nói đây mà ta thấy cái vô dụng của tư tưởng, của thời gian, thấy như một sự kiện hiện thực, th́ hẳn ta liền vứt bỏ đi tất cả cơ cấu của ư chí và của tư tưởng, tất nhiên ta không c̣n một dụng cụ ǵ để tác hành nữa.

Cho măi đến đây, các ngài và tôi, chúng ta đă truyền đạt nhau trên mặt ngôn từ, và có lẽ ta cũng lập được cuộc giao cảm nào đó. Nhưng trước khi tiến xa hơn nữa, tôi xin trở lại với việc thông cảm. Nếu các ngài dạo chơi một ḿnh trong rừng sâu hay dọc theo một bờ suối, và nếu các ngài cảm nhận niềm yên tĩnh cùng sống trọn vẹn với tất cả – với những phiến đá, với các bông hoa, với ngọn suối reo, với cỏ cây, với trời mây – tất ngài biết thông cảm là ǵ rồi. Bấy giờ, cái "tự thân" của ngài với các tưởng niệm, các lo âu xao xuyến, các vui thích, các kư ức, các kỷ niệm, các thất vọng đều đă bặt vong trọn vẹn. Bấy giờ chẳng có cái "tự thân" làm người năng quán tách biệt với các sở quán, mà chỉ có cái tâm trạng thuần thông cảm mà thôi. Và chính đó là cái mà chúng ta đă tạo được tại nơi đây, tôi mong vậy lắm. Không phải cái tâm trạng bị ám thị; người đang nói đây không ảnh hưởng tới các ngài: người đó đă dẫn giải với các ngài tỉ mỉ một vài điều rồi bằng ngôn từ. Nhưng c̣n nhiều điều nữa, không thể nói bằng lời được. Danh từ có thể thông báo cho các ngài tới một mức độ nào, nhưng đồng thời các ngài phải nhớ cho rằng danh từ không phải là đúng sự vật, danh từ không được xen tạp vào sự nhận thức trực chỉ về một sự kiện. Nếu ngài có dịp thông cảm với một cội cây, hay tự hỏi coi nó hữu ích ǵ không. Cuộc thông cảm của ngài với cội cây hẳn là trực tiếp. Cũng thế, ở đây chúng ta phải thành lập cuộc thông cảm với nhau như thế, v́ điều sắp nói đây là một trong những điều rất khó nói năng bày tỏ.

Chúng ta đă nói tới chỗ mà hành vi của ư chí, hành vi của tư tưởng (là thời gian) và sự vận hành phát xuất từ mọi ảnh hưởng và mọi áp lực đều vong bặt. Khi tâm thức đă quan sát ngoài ṿng danh ngôn, và hiểu được sự kiện đó, th́ liền tịch lặng trọn vẹn. Nó không mong sinh bất cứ một động niệm nào, dù hữu thức hay tiềm thức. Nhưng đây hăy c̣n một điểm mà ta cần xem xét trước khi tiến xa hơn.

Ở ư thức, ngài có thể không muốn tác động ǵ trong bất cứ một hướng nào, v́ ngài đă nhận rơ chỗ vô dụng của mọi sự biến cải hữu ư tính toán, từ việc biến cải của người cộng sản đến việc biến cải của kẻ bảo thủ phản động tột bực. Ngài đă nhận thấy tất cả những thứ ấy là luống công. Nhưng tại kỳ trung, một cách vô thức, có một mănh lực của quá khứ thúc đẩy ngài vào một đường hướng như là người Âu châu, như là người Công giáo, như là nhà khoa học, nhà toán học, nhà nghệ sĩ hay nhà kỹ thuật; và cả một tập tục ngh́n đời được giáo hội khai thác chu đáo, đă tiêm nhiễm vào tiềm thức các ngài một mớ tin tưởng và một mớ tín điều. Có thể ngài bỏ quách chúng được một cách hữu thức, nhưng trong vô thức, gánh nặng ấy vẫn c̣n măi đấy, các ngài vẫn cứ là người Công giáo, người Anh, người Đức, người Ư hay người Pháp, sự thể này khiến ngài nghiêng theo những quyền lợi quốc gia, về kinh tế hay về gia tộc, hoặc nghiêng theo các tập tục của giống ṇi ḿnh. Khi cái giống ṇi ấy càng rất xưa th́ ảnh hưởng của nó lại càng sâu thẳm nữa.

Làm sao quét sạch được tất cả những thứ ấy? Làm sao vô thức có thể tẩy sạch quá khứ đi? Những nhà phân tâm học nghĩ rằng vô thức có thể được tẩy xoá một phần hay toàn diện bằng sự phân tích, bằng sự khảo sát, bằng sự khai phá, bằng sự tự thú, bằng sự diễn dịch các giấc chiêm bao, vân vân, nghĩ rằng do đó ta có thể ít ra cũng trở nên một người "b́nh thường" đủ sức thích ứng với thế gian hiện đại. Nhưng cuộc phân tích và một người chịu phân tích, tức là có một người năng quán diễn dịch đối tượng sở quán, tức là gồm có một sự tính nhị nguyên, tức một xuất xứ cho sự xung chướng, xung đột.

Vậy tôi nhận thấy rằng sự phân tích không đưa tới đâu hết. Sự phân tích ấy chỉ có thể giúp tôi bớt loạn thần đi chút ít, cho tôi khá dễ dăi đôi chút với vợ tôi hay với người bên cạnh, hoặc vượt qua được một khó khăn nào cũng có tính cách hời hợt như thế. Nhưng đây chúng ta không nói về phân tích. Tôi nhận thấy rằng công cuộc phân tích, ngụ nghĩa thời gian, nghĩa là những diễn dịch sự vận hành của tư tưởng với tư cách là thực thể năng quán phân tích những ǵ nó xem xét, tất nhiên không thể khai phóng cho vô thức, cho nên tôi bỏ trọn vẹn công cuộc phân tích ấy đi. Tôi không phân tích ǵ nữa cả. Thế th́ sao? V́ đây không c̣n là một người phân tích khác biệt với đối tượng phân tích. Lúc ấy ta chính là cái tâm thức ấy, ta không c̣n là thực thể ǵ khác biệt với tâm thức ấy, và ta liền thấy ngay rằng vô thức không quan trọng ǵ lắm. Các ngài nghe kịp chăng?

Tôi đă vạch rơ cho thấy rằng ư thức không có giá trị ǵ với những hành tung thiển cận của nó, với sự ba hoa không ngừng của nó; và cả vô thức cũng không giá trị như thế. Cả hai sở dĩ thành ra quan trọng chỉ là v́ tư tưởng xen vào và gia cho chúng tính cách liên tục. Tư tưởng vốn có vai tṛ của nó, nó có ích cho cả thảy mọi vấn đề kỹ thuật nhưng nó hoàn toàn vô dụng trong cuộc chuyển hoá tận gốc. Khi tôi nhận thấy tư tưởng vốn gia sự liên tục cho người năng niệm như thế nào rồi, th́ sự liên tục tức là thực thể năng niệm ấy liền vong bặt đi. Mong các ngài nghe rơ mấy điều đó v́ cần phải chú ư tỉ mỉ th́ mới nhận được. 

Tôi lặp lại rằng ư thức và vô thức cả hai đều không quan trọng là bao, sở dĩ chúng quan trọng là v́ tư tưởng gia sự liên tục cho chúng. Khi ta nhận thấy rằng toàn tiến tŕnh tư tưởng quả là cuộc phản ứng của quá khứ và tất nhiên không thể ứng đáp ǵ cả với những đ̣i hỏi vĩ đại của cuộc chuyển hoá, th́ ư thức và vô thức không c̣n quan trọng chi nữa hết, và ta không c̣n bị chúng dẫn dắt nữa. Tất nhiên ta không cần cử tâm động niệm ǵ cả, ta hoàn toàn tịnh định, tịch tịnh, tịch lặng. Thế th́ mặc dù ta vốn biết rằng cần thiết phải có cuộc chuyển tâm, phải cuộc cách mệnh trọn vẹn tận gốc của bản thể, nhưng tâm trí cũng vẫn không cử sự động niệm ǵ hết, bất cứ là về hướng nào, rồi trong sự nhận thức trọn vẹn này, trong niềm tịch lặng tṛn đủ này, cuộc chuyển hoá đă được nảy sinh. Thế là cuộc chuyển hoá chỉ nảy sinh trong chỗ bất định hướng, khi tâm thức không động niệm vào một hướng nào, khi nó chẳng khiến tâm thức động niệm, khi nó hoàn toàn tịch tịnh. Trong niềm tịch tịnh này th́ có cuộc chuyển hoá, v́ trong niềm tịch tịnh toàn bộ căn cội của bản thể ta lộ bày ra và tự tiêu giải. Đó là cuộc cách mệnh đích thực duy nhất, không phải có tính cách kinh tế hay xă hội ǵ, không sinh nở do ư chí hay tư tưởng ǵ cả. Chỉ trong cái tâm chuyển hoá đó ta mới nhận chân được thực tại vượt lên trên cuộc tư nghị của danh từ, nhận chân được cái tối cao, vượt ra ngoài ṿng thần học, trí thức.

Mong sao tất cả những điều tŕnh bày này không là cho các ngài buồn ngủ! Có lẽ các ngài muốn hỏi tôi vài câu ǵ nữa?
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 3 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Thay đổi & Chuyển hóa
« Reply #11 on: August 23, 2019, 06:22:52 pm »
Thay đổi & Chuyển hóa
(Change and Mutation)


Phần Vấn Đáp.

Hỏi: Tôi có thể nhận thấy rằng tư tưởng giam hăm tôi vào chỗ cô lập, v́ nó ngăn ngại tôi không để thông cảm được với những ǵ quanh tôi và nó cũng ngăn ngại tôi không cho đến tận căn cội của tự tâm. Nay tôi xin hỏi ngài: Tại sao con người tư tưởng? Tác dụng của thoả thuận con người như thế nào? Và tại sao chúng ta lại quá đỗi xem trọng tư tưởng như thế?

Jiddu Krishnamurti: Tôi tưởng như tôi đă thông qua hết những điều ấy rồi, nhưng không sao, đây tôi xin dẫn giải.

Mà nghe dẫn giải không phải là nhận thấy sự kiện, và ta không thể thông cảm nhau bằng cuộc dẫn giải nếu ta không nhận thấy sự kiện và nếu ta không để sự kiện được y nguyên như thế, đừng đả động tới nó. Sở dĩ ngài không xen vào sự kiện là v́ ngài thông cảm với nó, nhưng nếu ngài diễn dịch nó một đằng và tôi diễn dịch nó một ngả th́ ta vẫn không thông cảm với nó mà cũng không c̣n thông cảm với nhau nữa.

Tư tưởng vốn khu biệt tước mất cái dụng cụ duy nhất để ta thông cảm – là t́nh thương – vậy tư tưởng xuất sinh thế nào? Và làm thế nào nó chấm dứt được? Tư tưởng – tức tất cả sự vận hành của nó – phải được lănh hội, và chính sự lănh hội này là sự vong bặt của nó.

Tôi xin giải thích: tư tưởng xuất sinh để phản ứng lại một thách thức xúc sự. Nếu chẳng có thách thức xúc sự, tất nhiên ta không tư tưởng. Việc thách thức xúc sự có thể là một việc tầm phào hay một việc rất quan trọng mà ta ứng đáp lại. Trong khoảng thời gian giữa câu hỏi nọ với câu ứng đáp này tiến tŕnh tư tưởng mới vận hành. Nếu ngài hỏi tôi về những ǵ quen thuộc đối với tôi th́ tôi liền trả lời tức khắc. Chẳng hạn nếu ngài hỏi tôi ở đâu, th́ không có khoảng thời gian ở giữa câu hỏi của ngài với câu đáp của tôi, v́ tôi không cần suy tưởng khi trả lời: câu trả lời của tôi xảy ra tức khắc. Nhưng nếu câu hỏi của ngài có vẻ phức tạp hơn th́ tôi cần nhiều thời giờ hơn để t́m câu ứng đáp trong kư ức tôi. Nếu ngài hỏi tôi trái đất cách mặt trăng bao xa, tôi tự hỏi xem có biết điều ấy không và tôi t́m kiếm trong kư ức tôi. Giữa câu ứng đáp của tôi và câu hỏi của ngài, có một khoảng thời gian trong đó kư ức tôi vận dụng và đưa ra câu trả lời. Thế th́ một thách thức xúc sự có thể sinh một phản ứng tức khắc hay một ứng đáp cần ít nhiều thời giờ. Và nếu ngài hỏi tôi về một việc mà tôi không biết tí ǵ cả, th́ khoảng thời gian có thể lâu hơn nữa v́ kiếm chẳng được ǵ hết trong kư ức tôi, tôi phải t́m tài liệu nơi một người nào hay trong một quyển sách. Trong toàn khoảng thời gian đó, tư tưởng vốn tiếp diễn tương tục. Cả thảy chúng ta đều rơ biết ba trường hợp ấy.

Nhưng c̣n một trường hợp thứ tư nữa có lẽ ngài không biết, hay có lẽ ngài chưa từng bao giờ tỏ ra: đó là trường hợp mà khi câu hỏi được đặt ra và ta không biết được câu trả lời. Kư ức tôi không chứa đựng ǵ liên hệ tới việc đó, và tôi không mong được câu trả lời. Thật sự, tôi không biết. Vậy tất nhiên không có cái khoảng cách thời gian, vậy th́ không có cái khoảng cách thời gian, vậy th́ không có tư tưởng v́ tôi không t́m kiếm, tôi không chờ đợi ǵ hết. Tâm thái đó, thực ra, là sự phủ nhận toàn triệt; đó là cuộc giải thoát ra khỏi hết tất cả những điều đă biết. Và chỉ trong tâm thái ấy th́ điều mới mẻ được lănh hội, điều mới lạ kia là cái mà ta có thể gọi là thực tại tối cao, hay với một danh từ ǵ tùy ư. Trong tâm thái ấy, toàn tiến tŕnh tư tưởng đă vong bặt; không c̣n người năng quán (chủ thể) với sự thể sở quán (đối tượng), cũng không c̣n người thọ nghiệm với sự thể được kinh nghiệm. Mọi kinh nghiệm đă vong bặt, và trong sự tịch lặng trọn vẹn này, hẳn nhiên cuộc chuyển hoá được trọn vẹn.
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 1 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Sự Sợ Hăi - Fear
« Reply #12 on: September 01, 2019, 03:00:13 pm »
4. Sự Sợ Hăi - Fear




Jiddu Krishnamurti (1895 - 1986)


Sáng nay tôi muốn đề cập một chủ đề dường như rất quan trọng đối với tôi. Đây không phải là một ư tưởng, không phải là một ư niệm chính những ư niệm, những phương tŕnh đă ngăn chặn lại việc t́m hiểu những sự kiện, như là những sự kiện, nghĩa là hiện tính của chính sự kiện ấy. Hiểu một sự kiện là quan sát sự tác động, sự vận hành, của một thoả thuận hoặc của một cảm xúc hay trực nhận ư nghĩa quan trọng trong ngay khoảnh khắc mà hành động đang xảy ra, nếu không thế th́ ḿnh không hiểu nó được một cách sâu thẳm, th́ ḿnh vẫn bị sự sợ hăi bám theo luôn.

Tôi nghĩ rằng phần đông chúng ta vẫn mang đèo một gánh nặng sợ hăi hữu thức hay vô thức. Sáng nay, tôi muốn khảo sát vấn đề này cùng với các ngài và t́m xem chúng ta có thể nào hiểu được nó một cách trọn vẹn, đạt tới sự giải quyết toàn triệt để cho mỗi người trong chúng ta, khi rời bỏ cái lều này, sẽ thấy rằng ḿnh đă thoát hẳn theo nghĩa đen và trong thực tế, thoát khỏi sự sợ hăi.

V́ vậy, muốn được thế, tôi có nên tỏ ư cùng các ngài rằng các ngài hăy lắng nghe tôi một cách trầm lặng hơn là chỉ lo biện luận với tôi bên trong nội tâm các ngài? Chúng ta sẽ thảo luận, chúng ta sẽ diễn phô lại những tư tưởng và những t́nh cảm chúng ta cho được thành lời lẽ tương hợp trong chốc lát nữa đây. Ngay bây giờ, xin các ngài hăy lắng nghe với tinh thần tiêu cực, tức là không bó buộc, không tự cưỡng trong khi lắng nghe. Đây không liên hệ ǵ đến việc thông đạt trao đổi giữa tôi và các ngài, hoặc giữa các ngài và tôi. Tôi đang nói, và khi các ngài đồng ḷng lắng nghe, chỉ lắng nghe thôi, th́ chính nhờ động tác duy nhất ấy các ngài sẽ có thể giao cảm với người đang nói.

Phần đông chúng ta, thật là chẳng may, đều không có khả năng để lắng nghe một cách tiêu cực, trong tinh thần phủ nhận, nghe chẳng những ở đây thôi mà ngay cả trong đời sống thường nhật của họ. Trong khi đi dạo, chúng ta không lắng nghe tiếng kêu, tiếng xào xạc của cây lá, tiếng rù ŕ của nước chảy; chúng ta không nghe những núi non, không nghe bầu trời. Muốn được trực tiếp giao cảm với thiên nhiên, với thiên hạ người đời, th́ ḿnh phải lắng nghe. Việc ấy chỉ thể hiện được trong sự im lặng có tính cách phủ nhận mà không c̣n sự cố gắng nào xen vào, không c̣n bất cứ động tác tinh thần nào, không c̣n bất cứ sự tranh luận biện ngôn nào, không c̣n bất cứ sự thảo luận nào cả.

Tôi không biết các ngài có bao giờ lắng nghe trọn vẹn vợ hoặc chồng, con cái, chiếc ô tô lướt qua, những sự vận hành của tư tưởng và của sự xúc động. Trong đó không có bất cứ hành động nào, bất cứ chủ định nào, bất cứ sự diễn dịch giải thích nào, và chính tác động của việc nghe này khơi dậy một cuộc đảo lộn, cuộc cách mạng khủng khiếp ngay tận suối nguồn của ư thức.

Nhưng chúng ta vẫn thường quen thói không nghe! Nếu những ǵ chúng ta nghe phản nghịch lại với tư tưởng quen thuộc của chúng ta, hoặc khi lư tưởng tầm thường hạ cấp của chúng ta bị lay động th́ chúng ta liền bị khuynh đảo tinh thần ngay. Chúng ta cũng có cả "những cuộc đầu tư" có tính cách ư thức hệ giống như để dành vốn liếng trong những tài sản, trong kinh nghiệm và kiến thức, và khi mà chúng bị đe dọa th́ chúng ta đứt mất sự quân b́nh, chúng ta phản đối lại tất cả những ǵ người khác nói.

Nếu hôm nay các ngài thật sự nghe những điều nói đây, nghe với một nhận thức tỉnh táo, không chọn lựa lấy bỏ, là các ngài sẽ thấy rằng các ngài cùng đồng cử tâm thức với diễn giả chứ không phải với những danh từ thôi, các ngài sẽ thấy ḿnh không ch́m đắm vào cuộc phân tích danh từ mà thấm sâu trong diệu lư của cơi giới siêu việt ngoài ṿng văn tự. Thế chẳng có nghĩa là các ngài sẽ ngái ngủ hay lịm vào một t́nh thái khoái trá. Trái lại, lặng nghe đ̣i hỏi sự đại định chú tâm rất mực: chứ không phải tập trung là trạng thái khác hẳn. Nếu ngài định tâm lắng nghe, th́ có lẽ các ngài và tôi sẽ thâm nhập và những tầng sâu nhiệm, trong đấy sự diệu tác mới phát sinh ra được. Và đó mới chính là điều thiết yếu, v́ tâm thức thiển cận, xao xuyến, bận lo vô số vấn đề, tâm thức ấy tuyệt đối không thể hiểu được sự sợ hăi và hiểu được sự sợ hăi là điều cốt chỉ của cuộc sống. Nếu ta không hiểu được sự sợ hăi, tức là chẳng có t́nh thương, mà cũng chẳng sinh diệu tác – ở đây tôi không nói việc sáng tác, mà nói cái tâm thức diệu tác xuất thế không thể diễn đạt thành lời hoặc phô bày trong họa phẩm, trong sách vở.

Vậy ta cần được thoát ly sợ hăi. Sợ hăi không phải là một điều trừu tượng, hay một danh từ thôi – mặc dù đối với phần đông chúng ta danh từ lại được cho là trọng hệ hơn sự kiện. Không biết các ngài có bao giờ nghĩ đến tự thoát ly hoàn toàn với sợ hăi, thoát ly một cách tuyệt đối? Ta vốn có thể thoát ly rốt ráo, thậm chí tuyệt nhiên không c̣n một mảy may sợ hăi, v́ bấy giờ tâm thức luôn luôn túc trực sẵn trước mỗi biến cố. Ư tôi muốn nói là bấy giờ, thay v́ theo đuổi sợ hăi và lo chế ngự nó sau khi nó xuất hiện, tâm thức vẫn vượt phóng tới trước sự sợ hăi và do đó thoát ly sợ hăi. Để hiểu sợ hăi, cần phải hiểu rằng luôn luôn chúng ta cứ tưởng niệm bằng sự so sánh. Tại sao tâm niệm của ta cứ so sánh măi như thế? Trong các môn kỹ thuật, ta so lường những cuộc tấn bộ, chúng đều có tính cách tương đối cả. Nay chúng ta có những trái bom nguyên tử và những phi cơ siêu thanh mà trước đây năm mươi năm chúng ta không có, và trong năm mươi năm nữa sẽ có nhiều sự vật mà hiện giờ chúng ta không có. Đó là điều mà người ta gọi là tấn bộ. Tấn bộ luôn luôn là so sánh tương đối, thế rồi ta rơi vào lối suy tưởng ấy. Chẳng những ở bên ngoài thân xác, nếu nói được thế, mà cả ở nội tại, trong cơ cấu nội tâm chúng ta cũng cứ suy tưởng bằng những sự so sánh. Chúng ta tự bảo "Nay tôi thế này, trước kia tôi thế nọ, và tôi sẽ là ǵ hơn nữa trong vị lai". Đấy là việc suy tưởng về tấn bộ, về cuộc tấn hoá, và tất cả việc xử sự của ta – về luận lư, về đạo đức, về tôn giáo, trong những công ăn việc làm của ta và trong những cuộc tương giao xă hội của ta – đều căn cứ ở đó hết. Ta tự so lường chính ḿnh tùy vào một xă hội, mà xă hội đó chính là sản phẩm của những cuộc xung chướng do toàn những so đo như vậy.

Thế nhưng mọi so sánh đều là cội nguồn của sự sợ hăi. Các ngài hăy quán sát điều ấy ở chính ḿnh xem. Tôi muốn ḿnh là một văn sĩ biệt tài hơn, muốn ḿnh là một người đẹp hơn hay khôn ngoan hơn. Tôi muốn ḿnh uyên bác hơn thiên hạ, tôi muốn thành công, muốn là một nhân vật ǵ, muốn được danh vang lừng lẫy. Thành công và tiếng tăm, kể về mặt tâm lư, đúng là bản chất của tinh thần so sánh, luôn luôn không ngớt dấy sinh sợ hăi. Cái tâm thức so sánh ấy phát động những cuộc xung đột và đấu tranh mà ta xem như rất là khả kính. Ta dạy nhau rằng cần phải đấu tranh mới sống được ở thế gian này, rồi ta đem tinh thần tranh đua vào mọi công việc làm ăn, cả trong gia đ́nh, cả trong lănh vực gọi là tôn giáo. Ta mong lên được Thiên đàng, mong được ngồi gần Đức Giêsu hay gần một vị cứu rỗi nào khác mà ta tin tưởng. Tâm địa đó là tâm địa của ông cha xứ muốn được làm tổng giám mục, làm hồng y, làm cả giáo hoàng. Ta vun quén chuyên cần tâm địa ấy trong suốt đời ta. Ta tranh đấu để trở nên tài giỏi hơn hay để thu hoạch một địa vị cho thật cao tột. Cơ cấu xă hội và luân lư của ta căn cứ ở đó cả.

(cont.)
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 1 Love Love x 2 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Sự Sợ Hăi - Fear
« Reply #13 on: September 07, 2019, 03:22:34 pm »
Sự Sợ Hăi - Fear


Thế là ta triền miên sống trong tâm địa so sánh, tranh đua và phấn đấu ấy, cứ cố gắng trở thành một nhân vật ǵ – hay để đừng là ǵ hết, tựu trung cũng cùng nghĩa thế ấy thôi. Đó là căn cội của mọi sợ hăi, chính do đó dấy sinh đố kị, ganh ghét, oán thù. Sự thù ghét tất nhiên loại trừ t́nh thương, sự thù ghét dấy sinh ra niềm sợ hăi tăng trưởng liên tục.

Như tôi đă hỏi các ngài, các ngài hăy chỉ lắng nghe thôi. Các ngài đừng tự hỏi: "Làm sao tôi dứt so sánh được? Tôi phải làm ǵ để dứt so sánh?". Các ngài chẳng làm ǵ được hết. Nếu ngài làm ǵ đấy, th́ dụng ư của ngài cũng vẫn do sự so sánh mà phát xuất ra. Tất cả những ǵ ngài cần làm đó là nhận thấy cái phức tạp mà ta gọi là cuộc sống đây, chính nó là một cuộc đấu tranh do so sánh, và thấy rằng mọi việc chen vào để biến cải sự thể ấy, đều khởi sinh từ cái tâm địa tranh đua đấy thôi. Vậy chỗ trọng hệ là lắng nghe đây mà đừng xuyên tạc bóp méo, và ta xuyên tạc bóp méo đi những ǵ ta nghe ngay khi ta vừa khởi động niệm xen vào trong đó.

Ta có thể nhận thấy cả nội dung và ư nghĩa đích thực của loại tư niệm này, thứ tư tưởng so sánh và đo lường hiện tượng sự sống. Nó mê lầm trong ảo tưởng rằng việc so sánh tức là hiểu: so sánh tác phẩm của hai họa sĩ, của hai văn sĩ; tự so sánh ḿnh với một người kém lanh lợi hơn, kém hiệu lực hơn ḿnh, xinh đẹp hơn ḿnh, vân vân. Ta có thể nào sống ở thế gian này, sống trong ngoại cảnh lẫn vào tâm nội, mà không hề phải so sánh ǵ cả chăng?... Các ngài thấy đấy, nhận thức tâm địa so sánh không ngừng này, chỉ nhận thức tâm địa ấy thôi và sống cùng với nó, tất nhiên cần ở tâm có một sự chú ư cùng cực. Sự chú ư này tự phát sinh giới hạnh của nó, cái giới hạnh vô cùng uyển chuyển, thoát ra ngoài mọi kiểu mẫu, mà tịnh không trói buộc mảy may. Giới hạnh này không vụ ở chỗ kiểm soát, ở việc hàng phục hay phủ nhận ǵ cả mà cốt mong tỏ hiểu cho rốt ráo hết toàn cả vấn đề sợ hăi.

Thái độ sống mà căn cứ vào sự so sánh, là một trong những động cơ chính yếu làm suy bại tổn hại nhân tâm. Nó khiến cho nhân tâm hôn trầm và vô tri. Nó làm cho nhân tâm thối rữa và mục nát. Đó chính là sự kém thông minh hoàn toàn. Thân xác chúng ta dần dần suy hoại v́ già yếu, nhưng nếu tâm trí ta lại cũng suy hoại ra nữa, th́ đấy là v́ chúng ta cứ so với sánh, v́ chúng ta lâm trong cơn đảo điên xung chướng, cứ măi lo tranh với đua. Ta như những bộ máy mà tác dụng lại hư hỏng cứ trục trặc hoài, do đó chúng dễ mau hư ṃn kiệt quệ.

Như tôi đă nói, những sự so sánh, những sự xung đột xung chướng, những sự tranh đua, chẳng những tổn hại ta thôi, mà c̣n dấy sinh ra sợ hăi nữa. Mà sợ hăi là cả bóng đêm hắc ám, trong ấy không sao có được t́nh mến yêu, tỏ ngộ, t́nh thương. Muốn nhận biết sợ hăi là ǵ, ta hăy tự hỏi coi có bao giờ ta đối diện với sợ hăi hay không, hay ta chỉ có cái ư niệm về sợ hăi thôi, mà như vậy th́ khác hẳn. Phần đông chúng ta mắc trong lưới rập của một ư niệm, của một ư kiến, của một phán đoán, của một so lường về sợ hăi, chứ không hề bao giờ tiếp xúc thẳng với sự kiện sợ hăi đó. Đó là chỗ ta cần nhận hiểu ở bề rộng như ở bề sâu thẳm.

Chẳng hạn như tôi sợ rắn. Trước đây một thời gian tôi có thấy một con rắn và tôi hoảng sợ lên, rồi kinh nghiệm ấy c̣n lưu lại trong tâm thức tôi nơi kư ức. Rồi đây tôi dạo chơi vào một buổi chiều hôm, và kư ức tôi lại phát động tạo tác ra, khiến tôi sinh sợ gặp phải rắn. Thế là cái ư niệm về sợ hăi quả là bền dai, mạnh mẽ hơn chính là sự kiện tự thể. Thế nghĩa là ǵ? Nghĩa là chúng ta không hề bao giờ tiếp xúc với ư niệm của ta về sợ hăi đấy thôi. Các ngài hăy quán sát ḿnh trực chỉ xem. Rồi các ngài sẽ thấy ra rằng những ư niệm của ta dấy khởi các sự vật, quả không thể nào xoá bỏ đi một cách giả tạo được. Các ngài cần tự hứa phải gặp thẳng sự việc không qua ư niệm, nhưng rồi không thể được. Trái lại, nếu thật sự ngài thấy đích xác rằng kư ức và dấy niệm vốn ngăn ngại ngài không cho trực chỉ thông cảm được với sự kiện – sự kiện sợ hăi, sự kiện ganh ghét, sự kiện tử vong ǵ đó – các ngài sẽ thấy ra rằng giữa ngài hiện lên những tương quan khác hẳn giữa ngài với sự kiện.

Đối với phần đông chúng ta, ư niệm rất trọng hệ hơn hành động. Không bao giờ chúng ta hành động trọn vẹn cả. Luôn luôn ta hạn cuộc hành động bằng một ư niệm, bằng cách thích ứng hay diễn dịch sự hành động thể theo một công thức một khái niệm, do đó tất nhiên nào có hành động ǵ đâu, hay đúng hơn, hành động như vậy quá đỗi bất túc, dấy sinh thêm lắm vấn đề. Nhưng hễ ta nhận chân sự thể lạ lùng ấy, là hành động liền trở nên mănh liệt phi thường, v́ hành động ấy không c̣n lo phụ họa theo một ư niệm.

Sợ hăi không phải là một sự trừu tượng, luôn luôn sợ hăi liên quan với một điều ǵ. Tôi sợ sự chết, sợ dư luận, sợ ḿnh không khả ái, sợ ḿnh không được thiên hạ biết đến, sợ không thành công, vân vân. Danh từ sợ hăi đâu phải là sự kiện sợ hăi: danh từ chỉ là biểu tượng của sợ hăi mà thôi; mà đối với phần đông chúng ta, biểu tượng lại trọng hệ hơn sự kiện, cả trên b́nh diện tôn giáo lẫn ở mọi b́nh diện khác. Thế nhưng có thể nào chúng ta thoát ly khỏi những diễn tả, những biểu tượng, những ư niệm, để quan sát mọi sự việc mà không phải diễn dịch, thậm chí cũng không tự bảo là ḿnh phải lo quán sát nữa? Không dấy một niệm ǵ về sự việc ấy?... Nếu ta tiếp xúc một sự kiện với sẵn một ư niệm về sự kiện đó, th́ thật ra, ta chỉ tiếp xúc với những ư niệm mà thôi. Điều quan trọng là phải nhận hiểu rằng khi ta quán sát một sự kiện xuyên qua một ư niệm, th́ ta không thông cảm mảy may ǵ với sự kiện ấy. Nếu ta muốn cùng thông cảm, th́ ư niệm tất nhiên phải hoàn toàn giải trừ mới được.

Đây chúng ta hăy từ đó mà tiến tới xem rồi sẽ đến đâu. Sự kiện là ngài sợ cái chết, sợ những ǵ người nào đó sẽ nói, sợ rất nhiều việc. Khi ngài không xét sự kiện ấy xuyên qua một khái niệm, một kư ức, th́ thế nào? Th́ trước hết, tất nhiên không c̣n sự phân cách với đối tượng sở quán. Căn nguyên của sự phân cách đă bị xoá bỏ, và tức nhiên ngài liền trực chỉ tiếp xúc với cái cảm giác mà ngài gọi là sợ hăi ấy. Cái "tự thể của ngài" với những ư kiến của nó, những ư niệm, những phán đoán, những trốn tránh, những khái niệm, những kư ức ǵ đó của nó, cả thảy đều vong bặt, và chỉ c̣n có mỗi một "cái đó" mà thôi.

… Việc chúng ta đang cùng làm đây rất đỗi khó khăn, không phải là một cuộc mua vui tiêu khiển. Tôi cảm thấy khi rời khỏi trại này hôm nay, có thể ta thoát ly toàn triệt sâu thẳm khỏi sự sợ hăi – để mà làm một con người đúng nghĩa.

(cont.)
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 2 Love Love x 1 View List

Offline anatta

  • Hero Member
  • *****
  • Posts: 600
Re: Sự Sợ Hăi - Fear
« Reply #14 on: September 11, 2019, 10:05:25 am »
Sự Sợ Hăi - Fear


Vậy đây ta đối diện với một sự kiện, sự kiện là cảm giác hay sự lo ngại mà ta gọi là sợ hăi. Sự kiện này do một ư niệm dấy sinh. Ngài sợ sự chết chẳng hạn (tôi lấy đấy để làm tỉ dụ). Cứ thói thường, th́ cái chết không phải là một sự kiện đối với ngài, mà chỉ là một ư niệm. Sự kiện này chỉ xảy ra cho ngài trong khoảnh khắc là ngài sắp chết mà thôi. Ngài đă chứng kiến nhiều cái chết và tin chắc rằng chính ngài cũng sẽ chết, sự việc ấy trở thành một ư niệm, dấy sinh lên niềm sợ hăi nơi tâm thức ngài. Chính xuyên qua cái ư niệm này ngài xét về cái chết, như vậy tức là ngài không tiếp xúc trực chỉ với cái chết. Thế là có một khoảng cách giữa người năng quán với đối tượng sở quán  đấy rồi. Chính trong khoảng cách ấy tư tưởng xuất hiện, mà thoả thuận là dấy niệm, là đặt ra thành lời, là kư ức đứng ra chống đối với sự kiện. Nhưng hễ chỗ cách khoảng ấy không có, nghĩa là hễ tư tưởng bặt vong – tức hễ vong bặt thời gian – là ngài liền sống trọn vẹn với sự kiện, th́ bấy giờ chính cái sự kiện hành sử ngài, chứ chẳng phải ngài hành sử nó.

Mong các ngài nhận rơ mấy điều đó… hay điều ấy có khó hiểu chăng, giữa một buổi mai nóng bức thế này?...

Các ngài thấy đấy chăng, tôi nghĩ rằng sống với một sự sợ hăi, bất cứ thứ nào, quả là "ác hại", nếu tôi dùng được danh từ này. Ác Hại, là sống với sự sợ hăi, v́ sợ hăi dấy sinh hận thù, sợ hăi làm thiên lệch tư tưởng và tổn hại cả cuộc sống. Vậy tuyệt đối người tu hành cần phải hoàn toàn thoát ly khỏi sợ hăi, cả ở ngoại cảnh lẫn trong nội tâm. Đây hẳn tôi không nói cái phản ứng hoát nhiên của thân xác t́m phương tự bảo vệ, v́ đó là cuộc phản ứng tự nhiên. Thường nhiên bỗng dưng ta gặp phải một con rắn, tất nhiên ta phải nhảy sang để tránh xa: đó chỉ là một bản năng tự vệ ở thể xác, và nếu không có cái bản năng ấy th́ đúng là bất thường rồi. Nhưng cái ư mong cầu chỗ an trụ nơi nội tâm, tức về mặt tâm lư, bất cứ ở giai tầng nào của bản thể ta, đều nuôi lớn sự sợ hăi. Vậy ta có thể nhận thấy rằng cốt yếu tâm thức đừng bao giờ làm môi trường để nuôi lớn mầm mống sợ hăi.

Nếu chú tâm nghe kỹ những điều vừa nói hôm nay, th́ các ngài đă hiểu rằng sự sợ hăi không hề trú tại hiện tiền, mà luôn luôn trú ở vị lai. Sự sợ hăi do tư tưởng đề khởi: tưởng niệm về những ǵ có thể xảy đến ngày mai, hay lát nữa. Thế là sợ hăi, tư tưởng và thời gian, đồng hành với nhau, và nếu ta muốn hiểu sợ hăi và tiến vượt quá nó, tất nhiên ta phải hiểu tư tưởng và thời gian vậy. Mọi tư tưởng có tính cách so sánh tất phải dứt bặt, dứt bặt hết mọi ư hướng động niệm cố gắng – trong đấy hàm có cái ư tranh đua, có sự tôn thờ thành công, có cái ư muốn trở thành một nhân vật. Khi toàn bộ tiến tŕnh ấy được nhận hiểu, tức ta không c̣n những xung chướng nơi tâm thức, có phải thế không? Tức tâm thức không c̣n vướng mắc trong trạng thái tổn hại, v́ nó có thể xét thẳng sự sợ hăi thay v́ làm môi trường chấp chứa dung dưỡng sợ hăi. Sự thoát ly ấy quả là cốt yếu cho kẻ muốn hiểu được thế nào là diệu tác.

Đối với phần đông chúng ta, cuộc đời là cả một thói quen buồn tẻ trong ấy không có ǵ thật sự mới mẻ, v́ hễ cái mới nào vừa phát sinh, th́ ta cứ tống nhập nó vào những tập quán của ta liền. Chẳng hạn một họa sĩ khởi sự một bức hoạ; trong một khoảnh khắc ngắn ngủi vốn phát hiện một cái ǵ mới mẻ, nhưng nó lại vội vàng thoáng đi; rồi nào vui thích, nào đau khổ, nào những ước vọng ǵ đó: tất cả thứ ấy đều thành thói quen và nhàm chán. Cuộc phấn đấu triền miên như vậy rất ít ư nghĩa. Ta cứ măi lo t́m cầu những cái mới lạ. Về xinê, về hội họa, ta muốn một cái ǵ đó mà không thể đem diễn dịch bằng những phạm trù quen thuộc. Ta ước t́m được một ngón ǵ, một kỹ thuật ǵ tiểu xảo, khả dĩ thoả măn được ư ta muốn tự phô bày – nhưng rồi cả thảy đều rơi trong buồn chán, trong xấu xí, trong nỗi chê nhàm, v́ ta không thoát khỏi cái tâm thức cảm nhận: vừa gặp cái mới th́ ta tri nhận nó liền và ta chôn nó lẫn vào cái cũ. Tiến tŕnh tri nhận, đối với phần đông chúng ta, vốn vô cùng trọng hệ, v́ tư tưởng luôn luôn chỉ tác dụng trong môi trường của điều quen thuộc.

Hễ ta vừa nh́n nhận một điều ǵ, th́ điều ấy không c̣n mới lạ nữa. Các ngài hiểu kịp chăng? Sự giáo dục của ta, kinh nghiệm của ta, cuộc sống hằng ngày của ta, tất cả toàn là một tiến tŕnh tri nhận, toàn một sự lặp lại liên miên, gia sự liên tục cho cuộc sống của ta. Rồi với tâm địa vướng phải tiến tŕnh ấy, ta muốn biết coi có hay không có cái mới: ta muốn biết có hay không có một Thượng đế. Nhưng chính điều quen thuộc khiến ta sợ hăi điều xa lạ, thế rồi ta tự nhủ: "Tôi phải khám phá điều xa lạ, phải nh́n ra nó và đưa nó vào điều quen thuộc". Cuộc truy tầm của ta cốt yếu là như thế đó, ở hội họa, ở âm nhạc, ở mọi địa hạt: truy tầm cái mới để diễn dịch nó bằng những cái cũ.

Thế nhưng tiến tŕnh nh́n nhận và diễn dịch đó, tức những tác động và những tác phẩm đó, nào phải là diệu tác đâu. Tuyệt đối không thể phô diễn điều xa lạ. Cái mà người nào đó có thể diễn tả được, th́ nó là sự diễn dịch hay sự tri nhận về những ǵ mà người đó tự gọi cho là điều xa lạ. Vậy tự các ngài phải t́m thấy thế nào là diệu tác, bằng không th́ cuộc sống của các ngài sẽ trở thành đời sống nhàm chán thường nhật, không thay đổi ǵ, không chuyển hoá chi, khiến ngài rất chóng nhàm chán. Sáng tạo là sự vận hành của chính sự sáng tạo, chứ không phải là việc diễn dịch sự vận hành của chính sự sáng tạo, chứ không phải là việc diễn dịch sự vận hành vào một bức tranh, vào âm nhạc, vào trong một quyển sách hay trong những cuộc quần sinh giao tiếp.

Vả lại, chúng ta chấp chứa nơi ta hằng bao triệu năm những kư ức, những bản năng, và cái mống tâm thúc đẩy khiến ta vượt khỏi đi hết tất cả cùng phát tự ở trong tâm thức ta nữa. Xuất xứ từ hậu trường của quá khứ ấy, phát sinh lên cái ư muốn tri nhận được cái mới, nhưng cái mới lại là một cái ǵ khác hẳn – là t́nh thương – và cái tâm thức đang sa lầy trong tiến tŕnh của cái cũ mà đi t́m nh́n nhận cái mới, tất nhiên chẳng tri nhận được ǵ cả.

Đây là một trong những điều hết sức khó diễn tả, tuy nhiên tôi muốn trao truyền cho các ngài, nếu được, v́ cái tâm thức mà không ở trong trạng thái diệu tác này, tất nó vẫn làm tổn hại măi. Tâm trạng ấy xuất thế, vĩnh cửu. Nó không so sánh, không ích dụng, không một mảy may giá trị ǵ đối với sự hành động, các ngài không thể sử dụng nó để tô vẽ mấy bức họa tầm phào của các ngài được, để viết những bài thơ bài phú. Nhưng không có nó, lại quả chẳng có chi là t́nh thương được hết. Cái t́nh thương của ta được biết đây, toàn là ganh ghét thôi, cái t́nh thương của ta trú trong tường lũy của hận thù, của lo âu xao xuyến, của thất vọng, của khổ sở, của bao đối nghịch xung chướng vậy, đâu có ǵ trong đó mà gọi là t́nh thương được. T́nh thương tự vạn cổ vẫn mới lạ, không thể tri nhận được nào. Đă chẳng bao giờ trụ tại một thể tướng, tất nhiên t́nh thương là tâm thái có tính cách tột độ vô sở định. Và chỉ trong t́nh thương ấy ta mới hiểu được thực tại phi thường gọi là sự sáng tạo diệu tác kia – tức là Thượng đế, nếu ngài không đặt cho nó một danh xưng ǵ khác nữa. Kẻ đă hiểu được các giới hạn của cái đă biết và tất nhiên thoát ly với cái đă biết, chỉ cái tâm thái ấy mới là cái tâm thái sáng tạo diệu tác, trong tâm thái ấy tuyệt chẳng có yếu tố tổn hại suy đồi nào cả.

Các ngài muốn hỏi thêm chăng về mấy điều vừa nói hôm nay?

***
Xin cứ để cho tôi đốt ngọn đèn của tôi đi… mà đừng bao giờ hỏi nó sẽ làm tan được bóng tối hay không. -- R. TAGORE
Like Like x 2 Love Love x 1 View List